جایگاه روایات در تفسیر آیات قرآن

نمونه‌ای از کیفیت تفسیر آیات در روایات

لذا مثلاً در آیۀ شریفه‌ای که مربوط به طعام است ﴿‌فَلۡيَنظُرِ ٱلۡإِنسَٰنُ إِلَىٰ طَعَامِهِۦٓ * أَنَّا صَبَبۡنَا ٱلۡمَآءَ صَبّٗا * ثُمَّ شَقَقۡنَا ٱلۡأَرۡضَ شَقّٗا﴾‌¹ یک معنا که در اینجا معنای ظاهری است که ﴿‌فَلۡيَنظُرِ ٱلۡإِنسَٰنُ إِلَىٰ طَعَامِهِۦٓ﴾، خب کیفیت نزول رحمت و برکات را در این آیه بیان می‌کند که چطور این برکات خدا و رحمت به یک زمین میّت نازل می‌شود و سبز می‌شود و آب‌ها جاری می‌شود و طبعاً وسیلۀ برای استمرار و بقاء حیات در اینجا جاری می‌شود. از آن طرف شما می‌بینید امام صادق می‌فرماید: أی فَلیَنظُر الإنسانُ إلی عِلمِه مِمَّن تَعلَّمَه². خب این فَلیَنظُر الإنسانُ إلی عِلمِه که از چه کسی این علم را دارد تعلم می‌کند؟ این معنا معنایی است که امام باید بیاید و این معنا را بیان کند. ما اگر صد سال هم می‌نشستیم، هیچ نمی‌فهمیدیم که منظور پروردگار از این آیه این معنا هست. فَلیَنظُر الإنسانُ إلی عِلمِه مِمَّن تَعلَّمَه یا مِمَّن یَتَعَلّمَه. این معنا معنایی است که [امام باید بیاید و این معنا را بیان کند.] و وقتی انسان نگاه می‌کند می‌بیند که این قضیه خیلی عجیب است.

عجیب است که یک وقتی من دیدم بعضی‌ها اصلاً آمده‌اند از این آیه استفادۀ فقهی نسبت به طهارت و نجاست بعضی از اطعمه و اشربه می‌کنند! گفتم آقا این آیه اصلاً دلالت بر این قضیّه ندارد. [می‌گفتند:] «﴿‌فَلۡيَنظُرِ ٱلۡإِنسَٰنُ إِلَىٰ طَعَامِهِۦٓ﴾ [را اینطور] دلالت می‌کردند که باید در هر موردی قاعدۀ احتیاط جاری کرد و تا انسان یقین به طهارت نکند و یقین به حلیّت نکند نمی‌تواند در اینجا تناول کند. چون این لام در ﴿‌فَلۡيَنظُرِ﴾ لام وجوبیه است.»

گفتم: « این روایت اصلاً راجع به علم است، اصلاً در اینجا این مسئله مسئلۀ چیز (تعلیم) است.»

ضرورت مخفی بودن برخی مسائل در آیات

اینها نکاتی است که خدای متعال نمی‌تواند هر چیزی را به صورت ظاهر بیان کند. باید این مطالب از دریچۀ خودش که همان دریچۀ وحی است برسد. و الاّ خدا بیاید بگوید: «بلند شو دنبال امام صادق برو و هرچه امام صادق بگویند گوش بده! [اینطور که نمی‌شود.]» این مسائل در لفافه می‌آید. حتی مسائلی که مربوط به ولایت است را ما در قرآن نداریم؛ اینها همه در لفّافه است. همه در کنایه و اشاره است.