منشأ ادراکات و صور ذهنی در انسان

بنابراین می‌توانیم بگوییم کسانی که در یک افق دیگری قرار دارند و راه آنها راه [دیگری است]، اصلاً دلیلی ندارد که به این مسائل مراجعه کنند؛ غایتی متصور نمی‌شود که بیایند خودشان را با این مطالب سرگرم کنند. اینها وقتشان را بیخود به این مطالب نگذرانند!

غرق‌شدن در کثرات، انسان را از شنیدن و فهم این حقایق بازمی‌دارد

آنهایی که به این مسائل خرده می‌گیرند و خود را دور می‌بینند، این خرده گرفتن یک خُرده گرفتنِ واقعی و صحیح است! یعنی آنها از نقطه‌نظر توغّل در کثرات و از نقطه‌نظر انحراف در فکر و ذهن و از نقطه‌نظر مسائل منحرف‌کنندۀ نفْس در موقعیتی قرار دارند که نفوسشان نسبت به این مطالب خواهی‌نخواهی جنبۀ نفور دارد! اصلاً اسم این مسائل که می‌آ‌ید، برمی‌آشوبند! هزار دفعه اسمِ افراد معاند اگر گفته شود، طوری‌شان نیست و همین‌طور [بی‌تفاوت] انسان را نگاه می‌کنند؛ هزار دفعه اگر مطالب خلافی گفته شود، برای اینها خیلی اهمّیتی ندارد؛ ولی همین‌که از این‌گونه مطالب یک اسمی می‌آید و یک حرفی می‌خواهد زده شود، چنان نفوری در نفْس اینها پیدا می‌شود که باب قلبِ آنها را به‌طورکلّی نسبت به این‌گونه مطالب مسدود می‌کند! اصلاً نمی‌گذارد فکر کنند و نمی‌گذارد اینها بفهمند.

فقدان انصاف در شنیدن، راه فهم حقیقت را می‌بندد

اتفاقاً من چندی پیش در یک جا با یک نفر از این‌گونه افراد صحبت می‌کردم؛ همین‌که [سیرِ بحث] می‌خواست به یک جایی برسد که مطلب [اثبات شود و] بایستد، تا می‌خواست [تقریر مطلب تمام شود]، تقریباً چند ثانیه‌ای مانده بود که به یک نقطه برسیم، یک‌دفعه به جای دیگر می‌زد! گفتم: «آقا جان! بگذار این مسئله به یک جا برسد، بعد به آن [می‌پردازیم]»؛ او اصلاً نمی‌خواست نفْسش به یک نقطه برسد. گفتم: «دیگر صحبت فایده‌ای ندارد؛ شما بلند شو برو یک گوشی برای شنیدن مطالبت اختیار کن؛ ولی گوشی که بدون زبانِ گویا باشد، [طوری‌]که فقط بتواند مطالب را بشنود!» خب این چه فایده‌ای دارد؟! همان‌طوری‌ که من دریچۀ ذهن و قلب خود را به روی لاطائلاتِ تو باز کرده‌ام، تو هم دریچۀ ذهن و قلب خودت را به روی حرف‌هایی که به قول خودت لاطائلات است، باز کن! خب پنج دقیقه باز کن! چرا می‌بندی؟! خب در اینجا مُنصِف کیست و معاند کیست؟! چه کسی منصف است؟! چطور منصف است؟! وقتی که من خود را حاضر کردم برای ‌اینکه مطالب خلافِ تو را بشنوم و تحمّل کردم و صبر کردم و اغماض کردم و صحبت نکردم، خب بسیار خب، حالا نوبت من است! خب [حالا] تو مطالب را بشنو؛ هر جایش که خلاف است، همان‌جا دست بگذار. چرا انسان [به] این‌طرف و آن‌طرف فرار کند؟!