بسته بودن فضای حاکم بر حوزه علمیه

تأثر و تأسف شدید مؤلّف از بعضی وقایع جامعه

این جریانات و این مطالبی که خب اتفاق افتاد، واقعاً تأسف بار بود. در این قضایایی که برای همه روشن است، واقعاً مسائل تأسف باری بود. بنده گفتم که: «در تمام مدت عمرم این‌چنین تحت تأثیر قرار نگرفته بودم!» هنوز هم آثارش هست! آثار سوئی که باقی گذاشته، هنوز از بین نرفته! و باور نمی‌کردم که من این‌قدر در قبال پدیده‌ها و حوادث منفعل باشم و متأثّر شوم! با تمام این جریاناتی که بود و همه هم می‌دانند و اگر نگوییم همه‌اش، 98 درصد آن، راست بود. با تمام این مسائل، [این جریانات] یک قضیّه را به‌وجود آورد و آن اینکه خیلی از مطالبی را که تودۀ مردم باید به آن مسائل دینی برسند، در این جریانات و این مسائل رسیدند!

این همان مطلبی است که مرحوم علامه طباطبایی راجع به آن هجوم فرهنگی غرب با همۀ مطالبش نسبت به عارف و صوفی و اینها می‌دانسته‌اند و فرموده بودند. آن مسئله را من در این مطالبی که اتفاق افتاده، مشاهده می‌کنم. در این مسائل مشاهده می‌کنم که آن زنجیری که به‌دست و پای ما زده شده بود و چشم و گوش ما را بسته بود و این‌طور به ما و ملت القاء شده بود که «هرکسی که آمد و عمامه سرش گذاشت، دیگر مسئله تمام است»، «هرکسی که آمد و مسئله‌ای را مطرح کرد، دیگر تمام است»، «هرکسی که آمد و سری تکان داد و تبسمی‌کرد، این دیگر واجب الاطاعه است»، دیگر این مسئله جایی ندارد! آن زنجیر باز شد و این باور در میان مردم به وجود آمد.

منتهی خب مسئله این است که زمان می‌برد. برای [مردم] واقعاً مشکل است از دست دادن باوری که ده‌ها سال با او زندگی کرده‌اند؛ خیلی مشکل است باورهایی که ده‌ها سال با آنها زندگی کرده‌اند و با خون و گوشت و پوستشان عجین شده و مخفی شده، یک‌یک بخواهد در بیاید و بیرون کشیده شود و آن حقایق وحیانی به جای سلائق شخصی جایگزین شود. این کار، [کار] دارد و زمان می‌برد. البتّه این دیگر بسته به مشیت خدا دارد؛ ما برحسب ظاهر می‌گوییم.