راه خروج از جزئیت به کلیت در سیر انسان

رفت و بعد گفت: «می‌گویند تحریف هم شده!» گفتم: «هان! خیلی خب. این شد یک حرف دیگر.» ببینید، دنبال این نیستیم که عیب را برطرف کنیم؛ دنبال این هستیم که دائماً عیب بگذاریم. گفتیم: «خب کجای این کتاب تحریف شده؟!» [در جواب گفتند:] «در این کتاب [عبارات عربی] ترجمه شده! ترجمۀ عربی [به فارسی].» گفتم: «مگر قرار است ترجمه نشود؟! تحریف یعنی ترجمۀ روایات؟! این تحریف است؟! شما اگر در این منطق عرف مطبوعاتی، جامعه، اینها نگاه کنید، آیا این ترجمۀ متن عربی، ترجمۀ آیۀ قرآن را در زیر [آن] نوشتن، این را شما اسمش را تحریف می‌گذارید؟!» بعد دیدند این هم که نشد! بعد گفتند: «بعضی از ارجاعاتی که آن زیر [در پاورقی] است، مخالف با آن مدرک است!» گفتم: «خب به این تحریف می‌گویند؟! اولاً که مخالف نیست، نسخه فرق می‌کند. حالا نسخه‌ای که مؤلّف نوشته در این صفحه بوده یا در فلان کتاب بوده، این [محقّق] ‌چنین چیزی را در جای دیگر پیدا کرده. آن که دیگر [تحریف نیست]!‌ ولی گفتم: «حالا بَینَنا و بَینَکُم و بَینَ الله [این تحریف است]؟!» ([البته عبارتِ] «بینکم و بین الله» که اصلاً [در اینجا] معنا ندارد؛ چون [در قلب آنان] خدایی وجود ندارد که این توسّط در اینجا ملاحظه بشود! «بینکم و بین الله» در جایی گفته می‌شود که یک ربطی بین طرف و خدا باشد! نباشد دیگر «الله» نیست! فقط [ضمیرِ] «کُمِ» تنهاست!) بسیار خب؛ گیرم در اینجا این ارجاعی که به کافی [داده شده]، این در تهذیب بوده؛ حالا به این می‌گویند تحریف؟! قرار بر چیست؟ قرار بر این است که دائماً روی یک چیزی عیب گذاشته بشود، نه اینکه عیب برداشته بشود. پس کجا رفت سخن حافظ:

یعنی آن مرام و مکتب را [چرا فراموش کردیم]؟! آخر ما که خودمان حافظ می‌خوانیم، ما که خودمان دنبال این مطالب هستیم، ما که خودمان دنبال اشعار مولانا و [عرفاء هستیم،] پس کو آخر؟! ما که داریم دُرُست بر خلاف می‌رویم! یا [این مطالب بزرگان را] نخوانیم، یا وقتی می‌خوانیم به آن ملتزم باشیم.