تبیین و بررسی چند موضوع فقهی مورد ابتلا

وقتی که شارع در زمان شرع، به بنا و سیرۀ عقلائیه نگاه می‌کند می‌بیند این عقلا برای الکل چیزی را [انتفاع محسوب] نمی‌کنند؛ رویۀ عقلائیۀ قابل انتفاعی وجود ندارد، وقتی از این‌طرف رویه وجود ندارد و از آن طرف مفاسد برآن مترتب است، حکم به حرمت می‌کند. ولی الآن همین سیرۀ عقلائیۀ در ظرف شرع، برای استفادۀ غیر اکل و غیر شرب روش عقلی دارند، شارع هم که می‌گوید ما که نمی‌خوریم و برای استفاده‌های دیگر به کار می‌بریم، لذا محذور آن مفسده که در آن موقع بر شرب مترتب بود، الآن نیست. آن موقع بر شرب مفسده مترتب بود؛ همان موقع اگر پزشکانی پیدا می‌شدند [و برای الکل انتفاعی کشف می‌کردند، شارع حکم به حرمت بیع نمی‌کرد.]

و این قضیه که می‌گویند: خارجی‌ها الکل را کشف کردند، این‌جور نیست، مربوط به رازی است و او الکل را کشف کرد نه خارجی‌ها. حتی می‌گویند این قضیّه مربوط به امام صادق است، این قضیّه برگشتش به جابربن‌حیان است که او در کتابش بیان کرده که کیفیّت استخراج الکل و راه پاک کردن جُسوم را حضرت صادق به او فرمودند. و بعد هم شنیدم که در کوفه محلی کشف شده که فضای خیلی وسیعی است و متوجه شدند که اینجا برای آزمایشگاه جابربن‌حیان بوده. الآن نمی‌دانم که این به چه صورت است ولی این را من سال‌ها پیش شنیده بودم [که] چنین چیزی است و زیرزمین بوده و این را الآن محفوظ نگه داشته‌اند.

آن سیرۀ عقلائیه در آن موقع اجازۀ انتفاعِ به غیرشرب را نمی‌داد، چون عقل در احکام انشائی خود براساس تجربه عمل می‌کند و تجربه در آن موقع، این نتیجه را در اختیار عقل قرار نداده بود تا بتواند این نفعِ غیر شرب را از خمر یا الکل استنتاج کند تا براساس این نتیجۀ عقلائیه و عرفیه، بتواند حکم به اباحۀ تصرف را بکند و منتظر جواز شرع باشد که از نظر شرع در اینجا چه حکمی برای این مسئله آمده است. من به‌واسطۀ تجربه، این نفع را در این قضیّه استنتاج و انتزاع کردم و این نفعی که انتزاع کردم با آن مفسده‌ای که شارع آن را علت برای ترتّب حکم قرار داده است منافاتی ندارد؛ آن مفسده در جای خودش برگشتش به شرب است و این نفع برگشتش به استعمال خارجی. شارع که نگفته حتی دست زدن به آن نیز حرام است! نه آقا همین‌جور اصلاً خمر را جایی می‌ریزید، این چه اشکال دارد؟! آدم جایی می‌ریزد؛ شما که می‌خواهید خمر را جایی خالی کنید، خب جایی بریزید که آنجا هم ضدعفونی بشود، اینکه اشکال ندارد.