نقد عربی‌زدایی از زبان فارسی و آثار فرهنگی آن

اعوذبالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرّحمٰن الرّحیم

نقد کلمات جعل‌شدۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی

به ما می‌گویند: «وقتی تلفن می‌کنیم، چرا جواب نمی‌دهی؟» می‌گویم: «اسمش ”تلفن همراه“ است، ولی همراهِ ما نیست!» راستی، این چه بازی‌ای است؟ «همراه»! «همراه» یعنی چه؟! خب بگو «موبایل» دیگر؛ هر چیزی اسمش هست، [همان را] بگویید دیگر. این مسخره‌بازی‌ها چیست؟ «همراه»؟! «ترمینال» را برمی‌دارند می‌کنند «پایانه»! «پایانه»، «رایانه»، «آشیانه»... نمی‌دانم؛ یک «نه» آخرش اضافه می‌کنند؛ یک چیزهای عجیب‌وغریبی! خب، مثل آدم بگو «ترمینال»! 

«هلی‌کوپتر» را برمی‌دارند می‌کنند «چرخ‌بال»، «بالگرد»؛ اینها را کی درست می‌کند؟ اینها از کجا درمی‌آید؟ این زیرخاکی‌ها از کجا درمی‌آید؟ این چرت‌وپرت‌ها از کجا [آمده؟!] خب همان «هلی‌کوپتر» را مثل آدم بگو؛ دیگر این مسخره‌بازی‌ها چیست؟

عقبۀ تاریخی جریان عربی‌زدایی و شخصیت‌های منحرفِ مؤثر در آن

تلمیذ: پسر مرحوم آقای مطهری (علی آقاشان) نسبت به این قضیه خیلی اعتراض کرده بود. آن مطلب انوار ملکوت¹ را هم آورده‌اند؛ همان قسمت دفاع از عربی و اینها... و گفته بودند: «ننشینیم و اینها را عوض کنیم...»

استاد: بله، مرحوم مطهری هم خیلی مخالف بود. همان زمانِ شاه ـ باز زمان شاه این‌طور نبود که به این شدت بردارند و [انجام دهند،] آنها [خیلی دخالت] نمی‌کردند، به این نحوه نبود ـ افرادی بودند که مخالف بودند. از جمله افرادی که آن زمان خیلی مخالفت می‌کرد، مرحوم دکتر محیط طباطبایی بود که خیلی با این قضیه مخالف بود. در مقابلِ یک طیفی که آنها... از جمله افرادی که خیلی مخالف بود، شخصی بود ـ آدم بدی هم نبود ـ به نام مرحوم عبدالحمید بدیع‌الزمانی؛ اهل کردستان بود. من یادم هست، ایشان همان زمان در عربیت هم بسیار قوی بود. مُزوق کردستانی را پیش یک عده دیگری خوانده بود و آن‌قدر قوی بود که بسیاری از افراد برای اشکالاتِ اشعارِ عرب به او مراجعه می‌کردند. البته بعضی اشکالات را هم در صحبت‌هایش از نظر بلاغی دیدم، ولی ایشان [یکی] از آدم‌های خیلی مخالف بود. آن زمان سید جعفر شهیدی از جمله افرادِ مخالف نسبت به این قضیه بود؛ ایشان هم جزو مخالفین این مسئله بود و مدتی مسئول مؤسسه دهخدا بود.