راه‌های تشخیص حق از باطل

اعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرّحمٰن الرّحیم

معنای فتنه

فتنه عقل انسان را می‌گیرد. مفتون به شخصی می‌گویند که عقلش گرفته شده و قدرت تشخیص ندارد. احساسات بر او غلبه کرده است. یعنی مفتون به این می‌گویند [که] دل سپرده و دل‌داده و دل و دین سمت یار رها کرده، عقلش دیگر از کار افتاده است. فقط یکی می‌بیند و همان مطلوب است. حالا این مطلوب به صلاح او هست یا نه دیگر آن را نمی‌فهمد. فقط می‌رود [تا] به او برسد. فتنه به این می‌گویند. فتنه به هر چیزی گفته می‌شود که انسان را در گمراهی بیندازد، عقل انسان را بگیرد، فهم انسان را بگیرد قدرت تشخیص انسان را بگیرد و راه انسان را بر انسان مشتبه کند. آن را می‌گویند فتنه

در جریان جنگ جمل، امیرالمؤمنین از این جنگ تعبیر به فتنه کردند.¹ چرا تعبیر به فتنه کردند؟ چون وضعیتّی که در آن موقع پیش آمده بود وضعیّتی بود که خیلی از افراد را به اشتباه می‌انداخت. قضیّه در جنگ جمل این‌طور بود [و افراد را] به اشتباه می‌انداخت.

هر شخصی قدرت تشخیص [حق را] ندارد. [هر کسی] از نقطه نظر ایمان و از نقطه نظر تعقّل و از نقطه نظر تفکّر در یک مرتبه‌ای نیست که بتواند بواطن را ببیند اعماق نیّات اشخاص را مشاهده کند. نه! هرچه که ما می‌بینیم همین ظاهر است. [حتی] از این پیراهنی که تنمان کردیم هم داخل تن را نمی‌توانید ببیند. چشم ما [حتی] از این پیراهن نمی‌تواند عبور کند و بدن را ببیند حالا چه برسد به اینکه بخواهد نفس را مشاهده کند، نیّات نفس را مشاهده کند، اهداف نفس را مشاهده کند، مراتب نفس را بخواهد مشاهده کند؛ که این شخص بر اساس چه نیّتی دارد این قدم را بر می‌دارد و بر اساس چه هدفی دارد این مطلب را می‌گوید، نیّتش چیست برای چه می‌گوید، بر اساس چه نگرشی دارد این راه را دارد طی می‌کند؟