شرط تأثیر ذکر و آداب قرائت دعا و مناجات

بعد ایشان این را فرمودند: «اگر این ذکر را همین‌طور بگویی که فقط صرف تکرار این ذکر بر زبان باشد، بی‌فایده نیست اما آن نتیجه و اثر مطلوب را ندارد.» قشنگ یادم است که ایشان روی این قضیّه تأکید داشتند. و بالأخره ذکر خداست و با تصنیف و اینها خب فرق می‌کند و علی‌کل‌حال بی‌فایده نیست، اما اثرش همین است!

اثر ذکر یعنی قرار گرفتن انسان در فضای نزول ذکر

معنای اثر [ذکر] این است که وقتی شما ذکر یونسیّه، ذکر «لا إله الّا الله»، ذکر صلوات و اذکار مختلف را می‌گویید، خودتان را در آن هوا و فضا و موقعیّتی که این مبدأ و منشأ برای نزول این ذکر است قرار می‌دهید. معنایش این است! وقتی که می‌گویید: «لا إله الّا انت»، دارید می‌گویید که: «خدایا! این مسئله که هیچ مؤثر و هیچ اثری نیست جز اثرِ تو و مؤثّریّتِ تو، من این مطلب را قبول دارم، می‌پذیرم و به خودم می‌قبولانم و خودم را متعهّد و ملتزم می‌کنم به این واقعیّت که هیچ اثری جز اثر تو نیست و هیچ مؤثری جز تو نیست. و بنابراین من رفتار خودم را بر این مسئله تطبیق می‌دهم.»

اشتغال حضرت یونس به ذکر یونسیّه با قرار گرفتن در حال فقر

حضرت یونس که در شکم ماهی چهل روز [زندانی شد، در همین فضا قرار گرفت]. [اصلاً سالکان راه خدا] ذکر یونسیّه را برای همین می‌گویند دیگر! ﴿فَنَادَىٰ فِي ٱلظُّلُمَٰتِ أَن لَّآ إِلَٰهَ إِلَّآ أَنتَ سُبۡحَٰنَكَ إِنِّي كُنتُ مِنَ ٱلظَّٰلِمِينَ﴾.¹ فی الظّلمات [یعنی] در شکم ماهی و اینها.

سؤال مرحوم سید عبدالکریم کشمیری دربارۀ محدودۀ ذکر یونسیّه

مرحوم آقا سید عبدالکریم کشمیری می‌گوید:

من از آقای حدّاد سؤال کردم که چرا در ذکر یونسیّه عبارت بعدی را شما دستور نمی‌دهید و ما ﴿فَٱسۡتَجَبۡنَا لَهُۥ وَنَجَّيۡنَٰهُ مِنَ ٱلۡغَمِّ وَكَذَٰلِكَ نُ‍ۨجِي ٱلۡمُؤۡمِنِينَ﴾² را نمی‌گوییم؟ آقای حدّاد فرمودند: «خب این دوّمی‌اش که برای ما نیست! این دوّمی‌اش برای خداست؛ ما که از طرف خدا نباید ذکر بگوییم! این را که مربوط به ماست باید بگوییم که ﴿لَّآ إِلَٰهَ إِلَّآ أَنتَ سُبۡحَٰنَكَ﴾. این برای ماست. آن دوّمی‌اش مربوط به خداست؛ خدا می‌گوید: ”ما استجابت کردیم و از [غم و اندوه] نجات دادیم“. ذکر خدا را که نباید بنده بگوید!»