اهمیت جایگاه عقل در رشد و کمال انسان

كسب مال برای بقاء حیات و استمرار حیات یك امر ضروری است، چقدر روایات ما داریم راجع به اینكه: «الَكاسِبُ حَبِيبُ اللَه!»¹ یا كسی كه در راه كسب فوت كند: مات شَهيدا² نمی‌دانم راجع به این مسائل چقدر داریم‌: «الكادُّ لعِيالِهِ كالْمُجَاهِدِ فِى سَبِيلِ اللَه‌³ كسی كه برای عیالش، برای استمرار شفای‌ آنها زحمت بكشد مانند مجاهد در راه خدا است. اینها همه درست، ولی گفتند: وقتی می‌خواهی كسب كنی، می‌خواهی به یك راهی بروی، باید از راهش باشد، دروغ نباید بگویی، كلك نباید بزنی، غش در معامله نباید بكنی، خلاف نباید به مشتری بگویی، آن قیمتی را كه مطرح می‌كنی جنس هم باید مطابق با آن قیمت بدهی، نه اینكه كم بگذاری و هَلُمّ جَرّا.

هر چیزی جای خودش و در مسیر خودش. این عقل می‌آید آن مسائلی را كه برای انسان پیش می‌آید و انسان در تصمیم‌گیری نسبت به اقدام و عدم اقدام آنها مردد می‌ماند، این عقل می‌آید راه را به انسان نشان می‌دهد و می‌گوید: آن راه مورد رضا هست و این راه مورد رضا نیست. این راه راهی است كه شرع امضاء كرده و آن راه راهی است كه شرع آن راه را امضاء نكرده. سلوك يعنى به‌كارگيرى از حداكثر توان عقلى كه خدا به انسان داده‌؛ این معنا، معنای سلوك است.

سلوك، ربات‌گونه عمل كردن نیست، هی بنشین نماز بخوان، نماز بخوان؛ در جلسه قبل عنوان اگر رفقا ملاحظه كرده باشند راجع به این قضیه شب شنبه عرض كردم كه: آنهایی كه اهل ظاهر هستند و به جای پرداختن به باطن و پرداختن به آن مغزیٰ و پرداختن به آن لُب و حقیقت مبانی كه از طرف بزرگان و اهل معرفت مطرح شده است به امور عادی و ظاهری و اینها می‌پردازند، خیال می‌كنند هرچه نماز بخوانند، اینها نزدیك‌ترند.

الصَّلاةُ خَيْرُ مَوْضُوعٍ فَمَنْ شاءَ اسْتَقَلَّ وَ مَنْ شاءَ اسْتَكْثَر⁴؛ می‌گویند: نماز بهترین چیز است، هر مقدار كه بیشتر بخواهید بخوانید ... خُب اینكه نماز بهترین چیز است، یعنی فقط در دنیا خدا عبادتی را خلق نكرده فقط نماز خلق كرده؟! هیچی دیگر ما نداریم؟ صله رحم نداریم، فرض بكنید كه رسیدگی به امور ایتام نداریم، رسیدگی به امور مردم نداریم، پرداختن به امور دیگر نداریم، كسب و كار نداریم؟