حقیقت ربوبیت خداوند متعال (قزوین)

یعنی ذات پروردگار در هر مرحله از وجودی كه بوده، در همان مرحله عالم بوده. و ذات پروردگار در هر مرحله از وجودی كه استقرار داشته چون اگر بگوییم زمان كه خب غلط است، زمان مال عالم ماده است در همان مرحله قادر بوده. به نحوی نبوده كه یك وقت ذات پروردگار باشد و خالی از علم باشد. ذات پروردگار باشد و فاقد قدرت باشد، عاجز باشد، ناتوان باشد، بعد در او قدرت پیدا بشود. این با اصل حیثیت ذات منافات دارد. اما در مسئله حیات، خب طبعا این‌طور نیست. همین كه شما فرض یك ذاتی را می‌كنید، بخواهید و نخواهید حیات را به او چسبانده‌اید و به آن حمل كرده‌اید و این مسئله‌ای نیست كه بخواهد در یك مرتبه پایین‌تر از ذات آن را تصوّر كرد. علم یا قدرت را می‌توان‌ تصوّر كرد كه ذات در عین علم یا قدرت كه دارد در عین آن این علم و قدرت از ذات او نشأت می‌گیرد، به وجود می‌آید، بروز پیدا می‌كند، و مرتبه ذات یك مرتبه بالاتری است و جنبه سببیت دارد، جنبه بروز و ظهور دارد، ولی هیچ‌گاه این بروز و ظهور از آن سلب نشده است. و تا مادامی كه شما تصوّر ذات پروردگار را بكنید، ظهور علم و ظهور قدرت بوده است، امكان ندارد كه شما در یك برهه‌ای بتوانید ذات بدون علم را تصور كنید. اصلا تصوّرش مستحیل است. اگر ذات هست، همراه با آن علم هم هست، قدرت هم هست. ولی حیات، آن اصلا نفس‌الوجود است و نفس ذات خود پروردگار است. از انضمام این سه اسم، صفات باری تنازل پیدا می‌كند كه یكی صفت خالقیت است، یكی صفت رازقیت است، یكی از آنها صفت رحمت است، یكی صفت قهّاریت است، یك وقت صفت غفّاریت است؛ ولی همه این صفات یك بُعد از آن ظهور پروردگار است. وقتی كه پروردگار خلق می‌كند، خب این خلق تمام شد. بعد می‌شود یك خلق جدید، بعد می‌شود باز یك خلق جدید.