تجلی مشیت الهی در علم و اراده اولیاء

وضعیت سیر کمالی پس از مرگ

سؤال: این سیر بعد از مرگ متوقّف می‌شود؟

استاد: سیر طولی متوقّف می‌شود ولی عرضی نه! سیر طولی یعنی مراتب معرفت متوقّف می‌شود به همان مقداری که در دنیا کسب کرده است، غیر از دو دسته که یکی سالک راه خدا است که واقعاً در راه خدا حرکت کرده، ولکن اجل به او مهلت نداده و یکی هم شهدا، شهدائی که در راه خدا شهید شدند! این دو دسته هستند که اینها به سیر طولی خودشان ادامه می‌دهند. و اما سیر عرضی که عبارت است از گردش در آن مرتبه‌ای که در آن مرتبه است، آن بی‌انتها است!

مثل‌اینکه فرض کنید که یک ساختمانی است. این ساختمان چند طبقه است. شما در طبقۀ دوم این هستید. به شما اجازه می‌دهند تا طبقۀ دوم این ساختمان بروید. در این طبقه دوم هرجا می‌خواهید گردش کنید مانعی ندارد. ولی طبقۀ سوم بسته است، هیچ اطلاعی از طبقۀ سوم ندارید! ولی در طبقۀ دوم به هر مقدار که می‌خواهید بگردید، این‌قدر بگردید که خسته شوید، اشکال ندارد. فردا بلند شوید و یک قسمت آن را بگردید، پس‌فردا یک قسمت دیگر، این‌قدر بگردید به آخر این طبقۀ دوم نمی‌رسید! فرض کنید هر روز یک پارتیشن بندی جدیدی، هر روز یک عکس جدیدی، هر روز فرض کنید که یک نمای جدیدی از این طبقۀ دوم مدام به شما ارائه می‌دهند. تا خدا خدایی می‌کند این طبقۀ دوم را می‌بینید دائماً بر دیدن شما اضافه می‌شود. طبقۀ سوم را خبر ندارید. یک کسی طبقه اول و دوم و سوم را رفته، یکی طبقۀ چهارم را، یکی مثل رسول خدا همۀ طبقات را رفته و در همه طبقات دارد حرکت و سیر می‌کند. هر کسی به میزان آن مرتبه‌ای که از آن مرتبه از این عالم رفته، به همان مقدار درجه دارد. در آن درجه بی‌نهایت است، بالاتر نه.

سؤال: با این اوصاف می‌شود گفت که حتی بین عرفائی که فنای ذاتی دارند در درجه و مقام تفاوت است؟