شخصیت اخلاقی، اجتماعی و سلوکی امیرالمؤمنین علیه السلام

من چندی پیش بود در جلسۀ عنوان به رفقا عرض کردم که مردم تغییر نکرده‌اند. مردم با همان زمان سابق [فرقی نکرده‌اند] برخلاف آنچه که می‌گویند: «امروز مغزها با سابق فرق کرده، مولکول‌ها عوض شده، سلول‌ها فرق کرده، مثلاً مغز انسان در 1400 سال پیش هشتصد گرم بود، الآن مغز شده هزار و دویست گرم هزار و سیصد گرم» باد کرده، کله‌ها باد کرده. نه آقاجان؟! مغز همان است، پلاسما و گلبول سفید و گلبول قرمز و فلان هم همان هستند، سلول‌های بدن هم همان هستند. مو و پشم و کله و دماغ و دهن و چشم و ابرو و اینها همه یکی هستند؛ مسئله هیچ فرقی نکرده است و بر میزان فهم افراد هم اضافه نشده است. فهمی که انسان را رو به سعادت ببرد، نفس را حرکت بدهد، از کثرات بیرون بیاورد و از فرو رفتن در دنیا بیرون بیاورد.

در آن‌موقع برای رسیدن به مال و منال به جان همدیگر می‌افتادند، با شمشیر و نیزه و اینها تصاحب و غصب صورت می‌گرفت! امروزه همان نیت و همان هدف و همان مقصد نامیمون هست، منتها با خیلی آلات و وسائل خطرناک‌تر و مخرب‌تر و مدمِّرتر و مهلک‌تر؛ هیچ تفاوتی نکرده است. آن‌موقع برای تسلط و رسیدن به ریاسات و مناصب و خصوصیّات به هر حیله و به هر بهتان و تهمتی دست می‌زدند، امروزه خودتان دارید می‌بینید و می‌شنوید که برای رسیدن به مناصب از هیچ تهمتی فروگذار نمی‌کنند، از هیچ اتهامی فروگذار نمی‌کنند. اگر یک وقتی هم انجام نمی‌دهند به‌خاطر ترس از عواقب است. اگر یک حد و مرزی بشناسند به‌خاطر اینکه عواقبی دارد. بالأخره ممکن است قضیّه به خود برگردد و خلاصه مسائلی غیرقابل پیش بینی به‌وجود بیاد وإلاّ آن هدف الآن هست، آن نیات پلید الآن هست. آن‌موقع برای رسیدن به مقصود به هر وسیله‌ای متمسک می‌شدند. یک بی‌گناهی را به اسارت می‌گرفتند تا اینکه به مطامعی برسند. امروز صد برابر، میلیون‌ها برابر، هزارها برابر، این مسئله به همان کیفیت خودش وجود دارد. این‌طور نیست؟!