شخصیت اخلاقی، اجتماعی و سلوکی امیرالمؤمنین علیه السلام

امیرالمؤمنین برای مصلحت آنها می‌گوید: «خلافت را گرفتید باشد! زن من را کشتید باشد! بچه‌ام را سقط کردید باشد¹! این بلایا را به سر ما آوردید باشد و بعد می‌آییم در نماز جماعتتان هم شرکت می‌کنیم که دلتان هم خوش بشود.» این را باید یاد بگیریم، مسئله این است! سِرّ امیرالمؤمنین این بود. سِرّ این بود که خود را نمی‌دید، وقتی که انسان خودش را نبیند، دیگر از عافیت هراسی دارد؟! ترسی دارد که این‌طور بشود؟! نه؛ همۀ کار او روی غلطک می‌افتد؛ همۀ کار او روی نظم می‌افتد؛ همۀ کار او فقط روی تکلیف می‌افتد.

گاهی اوقات ممکن است انسان در تکلیف اشتباه کند، اشکالی ندارد. ما مثل امیرالمؤمنین نیستیم، معصوم نیستیم، این را هم از ما می‌پذیرند، قبول می‌کنند! بسیار خب اشتباه بکن، ولی از روی عمد نکن! اشتباه بکن، قبولت می‌کنیم! به پای تو ثواب هم می‌نویسیم، ولی اخلاص داشته باش و برو اشتباه کن، برای تو ثواب می‌نویسیم، همان اشتباه را به پای تو می‌نویسیم و تو را بالا می‌بریم! همان اشتباه را باعث بالا بردن تو قرار می‌دهیم! از این بهتر دیگر چه می‌خواهی از ما؟!

از این دریا این اقیانوس ما؛ کار درست انجام بدهی تو را بالا می‌بریم! کار خلاف هم انجام می‌دهی تو را بالا می‌بریم! ولی عناد نداشته باش چشم خودت را نبند، کلۀ خود را در برف نکن! کله را در برف نکن، چشم خود را نبند. آن مسیری را که می‌خواهی تشخیص بدهی براساس بین خود و بین خدا، حجاب‌ها را کنار بزن خودت باش و خدا ببین چه می‌کنی آن وقت اشتباه هم کردی، عیب ندارد ما قبول می‌کنیم، ما کرم داریم قبول می‌کنیم.

مسئله این است. این میزان اعمال است. انسان باید این نحو عمل کند. اگر عملکرد آن وقت جلیس من در بهشت خواهد بود، خود حضرت می‌گوید: «این شخص جلیس من است»؛² این شخص هم صحبت من است، این شخص هم‌نشین من است، این شخص هم‌اطاقی من است، این شخص هم‌رتبه من است، این شخص هم‌درجه من است. و آنها به وعده‌ای که می‌دهند عمل می‌کنند، مثل ما نیستند که شب وعده بدهیم صبح یادمان برود، به آنچه را که می‌گویند عمل می‌کنند. امیرالمؤمنین آمد که این دنیا را حرکت بدهد.