شب قدر، تجلی مشیت الهی و نزول مقدرات

چرا خواندن نماز لیلةالدفن، حتی با تأخیر برای متوفّی مفید است؟ 

بنابراین حقیقت انسان و همین‌طور سایر حقایق، بر مادّه و مدّت، سبقت رتبی و طبعی دارند.آنچه را ما در عالم خارج مشاهده می‌کنیم در علم ربوبی وجود داشته.

من باب مثال عرض می‌کنم که در روایات آمده است: نماز شب اوّل قبر موجب سهولت امر مؤمن در سؤال‌و‌جواب نکیر و منکر است. حالا چرا داریم [وقتی] یک شخصی از دنیا برود و او را دفن کنند, اگر دو شب بعد, سه شب بعد و حتّی هفتۀ بعد شخصی مطّلع بشود و نماز لیلةالدفن بخواند, این نماز لیلةالدفن برای او مفید خواهد بود؟ چرا؟ با اینکه این نماز در شب لیلةالدفن ‌صورت خارجی پیدا نکرده! جهت قضیّه این است که در عالم معنا و عالم مثال, زمان راه ندارد. وجود خارجیِ این نمازی که این مؤمن یک هفته, یک ماه یا یک سال بعد از فوت آن مؤمن می‌خواند, در عالم ملکوت و عالم برزخ و مثال متعیّن و محقّق بوده. پس چه فرق می‌کند که انسان در شب لیلةالدفن برای آن متوّفیٰ نماز بخواند یا اینکه بعد از یک سال مطّلع شود و نماز بخواند؟! تأثیر این نماز در گشایشی که برای متوّفی دارد [با تأثیر نمازی که در همان شب خوانده شود] به‌اندازۀ سر سوزنی تفاوت ندارد!

آن عالم، عالم زمان نیست. صور ملائکه و پرداختن به سؤال و جواب نکیر و منکر, در زمان و زمانیّات قرار ندارد. لذا حتی اگر متوّفی را در شب اوّل دفن نکنند، مشمول سؤال و جواب نکیر و منکر خواهد شد؛ چون مسئله در آن شبِ اوّل، مسئلۀ گذشت یک شب برزخی است, نه گذشت شب زمانی خارجی. در شب برزخی دیگر ماه و خورشید و ستاره و زمین و سیّارات راه ندارند.

حکایت رفت و آمد مرحوم آقای انصاری به مزار شیخ محمد بهاری 

از اینجا ما متوّجه [معنای] کلامی می‌شویم که مرحوم آقا [علامۀ طهرانی] ـ رضوان‌الله‌علیه ـ در کتاب روح مجرّد ذکر کرده‌اند؛ در وقتی که مرحوم حدّاد برای زیارت قبر مرحوم شیخ محمّد بهاری بر سر مزار ایشان رفته بود، این جمله‌ را به مرحوم آقا فرمودند: