غلبۀ احساسات بر عقل علت انحراف جامعه بشری

مردمی که در آن زمان بودند آن مردم تابع احساسات بودند. عقل آنها بر احساسات آنها حاکم نبود؛ لذا به مختصر قائله‌ای همین‌که دیدند پیغمبر از دنیا رفته است و یک عده به سمت سقیفه می‌روند. اینها هم حرکت کردند و آمدند و گفتند: کجا دارید می‌روید؟ گفتند: به سقیفه می‌رویم. خب سقیفه چه خبر است؟ شما که عید غدیر را دیدید، شما که واقعه غدیر را مشاهده کردید، حداقل سی هزار جمعیت با پیغمبر اکرم در آن مراسم شرکت داشتند؛ پس به دنبال مردم حرکت کردن و رفتن و آن قائله را ایجاد کردن چه معنا دارد؟! این همین معنای غلبه احساسات بر عقل است؛ حرکت می‌کنند می‌آیند به‌واسطۀ جمعیت می‌روند در آنجا اجتماع می‌کنند و بعد با تردستی و شعبده‌بازی وقتی‌که حکومت به ابوبکر می‌رسد آنها هم می‌آیند و گرایش پیدا می‌کنند و چشم‌بسته به این مرحله سقوط می‌کنند!

خیانت غالب علمای عامّه در اغواء مردم

و عجیب اینجاست وقتی‌که ما به کتاب‌های علمای اهل‌تسنّن نگاه می‌کنیم، بعضی یا غالب آنها را می‌بینم واقعاً اینها افراد متبحّری بودند، افراد عالمی بودند و اینها چه خیانتی بالاتر از این انجام دادند که به‌واسطۀ مطالب خلافی که از اینها نقل کردند باعث اغوای مردم شدند، اغوای اهل‌تسنّن می‌شوند.

بررسی اعتقادی ابن‌أبی‌الحدید از شرح نهج‌البلاغه

همین ابن‌أبی‌الحدید که این‌قدر راجع به امیرالمؤمنین علیه السّلام ارادت و ولاء دارد و واقعاً نسبت به امیرالمؤمنین علیه السّلام اظهار خشوع و محبت می‌کند. یک جلد از کتاب خودش را جلد دوازده شرح نهج البلاغه خودش را به مکارم عُمر اختصاص می‌دهد! آن‌وقت در آنها چه بیان می‌کند؟! خب جناب ابن‌أبی‌الحدید تو با این فهم و با این شعور خود در چنین موقعیتی بودی که جای تقیّه نبود، این کتاب نوشتن چه معنا دارد؟! مطالبی که از او نقل می‌کند خلاصه در هر موردی که می‌رسد نمی‌تواند از آن مرحله‌ای که هست دست بردارد! در عین حال به اهل‌بیت علیهم السّلام هم ارادت دارد به امیرالمؤمنین علیه السّلام ارادت دارد اشعاری که گفته خیلی مفصّل و خیلی شیوا است. و آنها امیرالمؤمنین را خوب می‌شناختند. می‌دانستند که امیرالمؤمنین همان امیرالمؤمنین و آن علی‌بن‌أبی‌طالبی است که آن‌طور بر صراط مستقیم و بر صراط حق است، که اگر تمام حقوق را از او سلب کنند، او ابداً گرایشی به این‌گونه مسائل ندارد. غیراز دو سه مورد که آن هم امیرالمؤمنین علیه السّلام به‌خاطر دیگران، نه به‌خاطر خود، از خود ابراز وجود در مقابل آنها نمود