غلبۀ احساسات بر عقل علت انحراف جامعه بشری

عُمَر می‌آید جلوی مردم نان جو و سرکه می‌خورد¹ و به فرزندش شلاّق می‌زند² و بر بالای منبر می‌گوید: تمام افراد از عمر عالم‌تر هستند حتّی زنان در حِجال³ اما همین عمر در باطن می‌آید به امیرالمؤمنین علیه السّلام می‌گوید: دختر خود را به من بده و وقتی‌که آن حضرت استنکاف می‌کنند، می‌گوید: اگر دخترت را به من ندهی به‌عنوان دزدی و به تهمت دزدی اقامه شهود می‌کنم و دست تو را قطع می‌کنم⁴ اینها را که مردم نمی‌دیدند.

فریب مردم توسط خلفاء با مظلوم‌نمایی

در میان مردم آنچه که باعث جلوه دادن و نشان دادن یک وجهۀ زیبا است همان مظلوم‌نمایی آنها و اظهار عجز آنها است و اینکه آنها خود را با مردم هم‌رنگ و همگام به تصویر می‌کشاندن!. وقتی‌که عمر در بالای منبر می‌آید می‌گوید: تمام مردم از عُمر عالم‌تر هستند. یک نفر بلند نمی‌شود بگوید: اگر عالم‌تر هستند پس چرا نمی‌آیی پایین؟! اگر همه از تو عالم‌تر هستند پس این بالا چه‌کار می‌کنی؟! وقتی‌که ابوبکر می‌آید و در بالای منبر به مردم می‌گوید: اقیلونی و لَستُ بِخَیرِکُم⁵ مرا پایدار بدارید و در هرجاکه منحرف شدم به من گوشزد کنید و من بهتر از شما نیستم! یکی نیست بیاید و به ابوبکر بگوید که اگر تو مانند ما هستی پس این منصب را چرا غصب کردی؟!

اینها با همین کلمات شیطنت‌آمیز در دل مردم رسوخ پیدا می‌کنند. مردم می‌گویند: عجب اینها چه افراد منصفی هستند، ادعایی ندارند، اینها خودشان را مانند ما تصور می‌کنند، موقعیتشان این‌طور، کلامشان این‌طور. به این وسیله می‌آیند مردم را اغوا می‌کنند و آن مطلب حق و باطل را مردم به ذهن نمی‌آورند.

محاجۀ اویس قرن با عمر بر سر غصب خلافت

فقط یک نفر آمد در آنجا و مُچ عمر را جلوی مردم باز کرد، او اُویس قَرَن بود وقتی‌که به مدینه آمد ـ شرح حالش مفصّل است ـ وقتی عمر با اویس صحبت می‌کند، می‌گوید: کیست که این خلافت را به دو قرص نان از من بخرد. اویس فوراً جوابش را می‌دهد و می‌گوید: اگر اهلیّت برای خلافت داری حق نداری به کسی واگذار کنی؛ چون خلافت یعنی زعامت مردم، یعنی راهبردن مردم، یعنی هدایت مردم، و اگر اهلیّت نداری خب بگذار خلافت را آن شخصی که اهلیّت دارد بیاید بردارد.⁶