غلبۀ احساسات بر عقل علت انحراف جامعه بشری

بسم الله الرّحمٰن الرّحیم

الحمد لله رب العالمین

و الصلاة والسلام علی سیدنا و نبینا و حبیب قلوبنا و طبیب نفوسنا

ابی‌القاسم المصطفی محمّد

و علی اهل بیته الطاهرین المعصومین

و اللعنة علی اعدائهم اجمعین من الان الی قیام یوم الدین

جایگاه علم و ظن در قرآن و روایات

قال الله الحکیم فی کتابه الکریم: ﴿وَلَن تَرۡضَىٰ عَنكَ ٱلۡيَهُودُ وَلَا ٱلنَّصَٰرَىٰ حَتَّىٰ تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمۡ قُلۡ إِنَّ هُدَى ٱللَهِ هُوَ ٱلۡهُدَىٰ وَلَئِنِ ٱتَّبَعۡتَ أَهۡوَآءَهُم بَعۡدَ ٱلَّذِي جَآءَكَ مِنَ ٱلۡعِلۡمِ مَا لَكَ مِنَ ٱللَهِ مِن وَلِيّٖ وَلَا نَصِيرٍ﴾¹

روز میلاد صدیقه کبری فاطمه زهرا سلام الله علیها است. خداوند متعال عیدی ما را در امروز رفع گرفتاری از شیعیان آن حضرت قرار بدهد، صلواتی ختم کنید.

ترجمه آیه شریفه این است که خداوند به پیغمبر اکرم می‌فرماید: هیچ‌گاه یهود و نصاری از تو خشنود نمی‌شوند تا اینکه از آنها متابعت کنی و از ملت آنها پیروی کنی، ای پیغمبر بگو: ﴿إِنَّ هُدَى ٱللَهِ هُوَ ٱلۡهُدَىٰ﴾ هدایت خداوند و راهنمایی که پروردگار متعال برای بندگانش قرار داده است، هُدیٰ همان است و هدایت اختصاص به همان مسیر دارد؛ ﴿وَلَئِنِ ٱتَّبَعۡتَ أَهۡوَآءَهُم بَعۡدَ ٱلَّذِي جَآءَكَ مِنَ ٱلۡعِلۡمِ﴾ پس از اینکه ما به تو علم دادیم و راه و مسیر تو را مشخص کردیم باز اگر برخلاف علمت از آنها متابعت کنی؛﴿مَا لَكَ مِنَ ٱللَهِ مِن وَلِيّٖ وَلَا نَصِيرٍ﴾ دیگر پروردگار متعال نصیر و ولیّ تو نخواهد بود. در جای‌جای از قرآن مجید و روایات ائمّۀ معصومین سلام الله علیهم اجمعین ما به این مسئله می‌رسیم که همیشه مسیر حق و واقع را در متابعت از علم قرار داده‌اند و از ظن و گمان و احساسات و پیروی از هوی و هوس انسان را برحذر داشته‌اند.

تأثیر شدید یافته‌های حسی بر افکار بشر

انسان وقتی‌که به این دنیا می‌آید و پا به عرصۀ وجود می‌گذارد همان‌طور که فرموده‌اند دارای عقل هیولانی است. یعنی قابلیت برای ادراکات و ادراک معارف را دارد. یک بچه وقتی‌که به دنیا می‌آید غیر‌از محدودۀ مقتضای وجودی خود ادراکی ندارد، کم‌کم وقتی‌که رشد می‌کند این عقل هیولانی خود را تبدیل به بالفعل می‌کند؛ یعنی به‌واسطۀ آلات و حواسی که پروردگار در وجود انسان قرار داده است معارفی را در ذهن خود انباشته می‌کند و به‌واسطۀ انباشته شدن و ذخیره آن معارف جزئیه که از راه حواس به ذهن انتقال پیدا می‌کند، انسان می‌تواند ادراک کلّیاتی را بنماید که آن کلّیات نتایج مدرکات جزئیۀ انسان خواهد بود. غالب افراد بشر در همین مرحلۀ عقل بالفعل تا به آخر عمر می‌مانند و از این مرحله تجاوز نمی‌کنند.