اهمیت و جایگاه علم در سلوک الی الله

کیفیت مطالعه و تحصیل علوم حوزوی

سؤال: می‌خواستیم [بدانیم] رویه‌ایی که مورد نظر شماست در دروسی که در حوزه متداول هست ـ چه دروس قدیم چه دروس جدید ـ و کتاب‌هایی که از پایه یک خوانده می‌شود [چیست؟] و یا وقت گذاشتن روی کتب ادبیات به چه حدی باشد؟ روی فقه، اصول روی دروسی که از پایۀ یک تا شش باید بگذاریم [چطور؟]این مسئله خیلی مهم است. خیلی از ما حدّاقل اطلاع از این نداریم که نحوه‌ی خواندن دروس کتاب‌هایی مثلاً جامع المقدمات که الآن تقریباً اصلاً از حوزه ور افتاده [چگونه است؟] می‌خواستیم ببینیم چقدر باید بر اینها ترتیب اثر بدهیم؟

جواب: بسیار خب، عرض کنم حضورتان که حالا من نسبت به خصوصیّت پایه و اینها اطلاع ندارم که پایۀ یک و پایۀ دو و اینها تا چه حدی می‌گویند؟ به‌طور کلی خدمتتان عرض می‌کنم. بنده به سهم خودم و با اطلاعی که نسبت به کتاب‌های جدید و قدیم داشتم [مطلب را می‌گویم]، چون ما که این کتاب‌های جدید را نخواندیم، در آن زمان هم همین کتاب‌های قدیم را ما خواندیم و تازه کتاب‌هایی که آنجا می‌آمد، یک رسائل خلاصه شده بود در همان زمان‌ها و نمی‌دانم جواهر البلاغه هم بود یا نبود؟ مطلب این است که راجع به کتبی که از قبل می‌خواندند، بنده نظر شخصی خودم را درباره این کتب بیان کنم.

جامع المقدمات واقعاً کتاب خوبی است و همۀ کتاب‌هایش کتاب‌های مفیدی است و خود من غیر از تصریف همۀ جامع المقدمات را خواندم، یعنی حتّی در آن زمان أنموذج را که خیلی‌ها نمی‌خواندند ما خواندیم و واقعاً أنموذج کتاب مهمی است و خیلی از مطالب را باز می‌کند. شرح جامی¹ را من در همان زمان خواندم، شرح نظّام را مباحثه کردم.

لزوم اجتهاد برای طلاب در جمیع علوم دینی

در مجموع آنچه درصحبت‌هایم به این مسئله اشاره کردم [که] طلبه باید نسبت به هرچه که می‌خواند صاحب نظر باشد، نه‌اینکه فقط به عنوان یک نقل‌قول که بله مثلاً در فلان قضیّه سیبویه این‌طور می‌گوید، یا کسائی نظرش نسبت به الف ندا این‌طور است یا الف تسویه و امثال‌ذلک [اینطور هستند]. باید ببیند که آیا مسئله واقعاً این‌طور هست یا نه؟ الآن فرض کنید که یک مثال هم همین الآن برایتان می‌زنم.