جایگاه عقل و عقلانیت در سلوک

نهی علامه طهرانی از توجه به رفتارهای دیگران

این مسئله که ما به افراد نگاه کنیم و حرکت افراد را ملاک قرار دهیم و خود را با آنها بسنجیم، یکی از اشتباهات مهمّی بوده و هست که مرحوم آقا رضوان الله علیه در بسیاری از موارد دوستان خودشان را نسبت به این تحذیر می‌کردند. مواظب باشید، به کسی نگاه نکنید، به افراد نگاه نکنید، ببینید خودتان چه کسی هستید، ببینید خودتان چه هستید؟! خودتان، خودتان را با موازین تطبیق بدهید. [نگویید:] فلانی می‌آمد این عشق و این علاقه را با آقا داشت. این عشق و علاقه واقعی بوده یا کشک بوده است؟ [نگویید:] ما دیدیم آقا داشت با فلانی می‌گفت و می‌خندید! پس او کارش درست است؟ نه آقا! شاید خیلی مسئله فرق کند. شاید مطلب با آنچه که تفکّر می‌شود خیلی تفاوت داشته باشد. [اما] می‌آید در ذهن خودش شروع می‌کند او را به یک بت تبدیل کردن، بت بزرگ می‌شود، بزرگ می‌شود؛ یک‌دفعه که می‌لغزد، تلنگ این‌هم می‌لغزد. عجب! عجب! پس این کسی که اینطور بود، پس این کسی که این‌قدر مقرّب بود، پس این کسی که این‌قدر نزدیک بود، پس این [چطور] یک‌دفعه [از طریق خارج شد]. پس وای به حال ما! پس ما دیگر اوضاع‌مان چطور است؟ ما دیگر کارمان چطور است؟ اینها چیست؟ وسوسه شیطان است. چرا از اول خلاف فکر کردی که حالا به اینجا برسی؟ فلانی دارد با آن فلانی می‌خندد، خب می‌خندد که می‌خندد؛ مگر دلالت بر تقرّب می‌کند؟! فلانی با فلانی، فلان کار را انجام داده است مگر دلالت بر تقرّب می‌کند؟! فلانی در فلان قضیّه با او مشورت کرده است، مگر دلالت بر تقرّب می‌کند؟! فلانی فلان مسئولیّت را به او داده است، مگر دلالت بر تقرّب می‌کند؟! آقا مگر پیغمبر مسئولیّت بعضی از جنگ‌ها را برعهده خالد بن ولید ملعون نمی‌گذاشت؟ حالا خالد آدم خوبی شد؟!

همه اینها به‌خاطر چیست؟ به‌خاطر این است که ما در تفکّر آن ملاک‌ها را دخیل نمی‌کنیم.