مرتب سازی:
محدودۀ حجیت حکم عقل و حکم شرع و حکم امام علیه السلام
9آیا عقل میتواند از قضایای پشت پرده و مسائلی که در آینده اتّفاق میافتد خبر بدهد؟ شما صد سال بنشینید و فکر بکنید که یک ساعت دیگر در این منزل چه اتّفاقی میافتد، فکرتان به جایی نمیرسد! اگر هزار سال بنشینید و تأمّل کنید که فردا یا پسفردا، یا حتّی پنج دقیقۀ دیگر در این قضیّه، در این دنیا، در ایران، در مشهد، در همین منزل و در همینجایی که نشستهاید چه قضیّهای اتّفاق میافتد، فکرتان به جایی نمیرسد! پس عقل همیشه در حیطۀ اختیار خودش عمل میکند، نه فراتر از آن؛ فراتر از آن، مربوط به باطن است و عقل در آنجا دیگر راه ندارد. برای رسیدن به آن مرحله، عقل باید فعّال بشود و به تجرّد بیشتری برسد تا حدّی که بتواند به باطن دسترسی پیدا کند.
نحوۀ انجام عبادات در شرع برای ما بیان شده است؛ آیا عقل میتواند تکتک خصوصیّاتِ نحوۀ انجام عبادات را برای ما بیان کند؟ نمیتواند! آیا شما با عقل میتوانید به یک حکم از احکام شرعی برسید؟! مثلاً اینکه نماز صبح دو رکعت است یا نماز مغرب سه رکعت است؟! نمیتوانید چون راه، راهِ عقل نیست! عقل ادراک کلّیات میکند، نه جزئیّات؛ و مسائل شرع مسائل جزئی و مسائل عملی و تشریعی است، و عقل در آنجا راه ندارد!
علّت حکم عقل به لزوم پیروی از مقام ولایت
حالا در اینجا چهکار باید کرد؟ عقل، ما را به این میرساند که باید از نیروی دیگری کمک گرفت که پل و وسیله برای رسیدن به باطن شود؛ این حکم، حکمِ عقل است.
نحوۀ وضو گرفتن بر طبق ادلّه، در شرع وارد شده است و مشخّص است و در کتب ذکر شده است: انسان اوّل باید صورتش را بشوید، بعد دستش را بشوید و بعد مسح کند؛ آیا انسان مکلّف است بر اینکه به این نحوه از توَضّؤ عمل بکند؟ بله، مکلّف است. شیعه و پیروان امیرالمؤمنین علیه السّلام باید به این نحوه از وضو عمل کنند. امّا در اینجا یکمرتبه میبینیم که یک حکمِ حاکم و غالبی میآید و این مسئلۀ ظاهر را کنار میزند و حکم دیگری را جانشینش میکند.