معنای شریعت و تفاوت آن در هر امّتی

شما نگاه کنید امیرالمؤمنین علیه السّلام در آن دستور به مالک اشتر می‌فرماید: «هم در میان مردم حکومت کن و هم برای خودت خلوتی بگزین!»¹

حضرت در یک نامه و دستورالعمل، دو مطلب را در کنار هم قرار می‌دهد؛ نه‌اینکه حضرت به او بگوید: «برو به آن دستورات عمل کن؛ [جایی] دلت خواست انجام بده، دلت نخواست انجام نده!» نه، [اتفاقاً] تو که مالک اشتری، باید این را در قبال آن قرار دهی؛ اگر [قرار] ندهی، مسئولی! فردا (روز قیامت) خدا جلویت را می‌گیرد [و می‌فرماید]: «تو که علی را داشتی، چرا طرْفی نبستی؟! تو که علی را داشتی، چرا اِهمال کردی؟! تو که علی را داشتی، چرا آن دستور را انجام ندادی؟!» مگر دستور فقط نماز و روزه است؟! همۀ اینها دستور است و هر شخصی به مقداری که کوتاهی و سستی کند، مسئول است.

دلیل وجود تفاوت در دستورالعمل شرعی و سلوکیِ افراد مختلف

[حال] باید چه شخصی این [دستورات] را بدهد؟ دستورات کلی است؛ آیا من می‌توانم به داروخانه بروم و هر دارویی را بردارم؟! نمی‌توانم. او باید بگوید برو آن دارو را بردار؛ آن [کار] را انجام نده؛ آن [دارو] برایت مضر است و آن [دارو] برایت واجب است! همچنین عمل به دستورات شرعی باید براساس امر و نظریۀ ولیّ مُرشد و ولیّ خدا باشد و الاّ فایده‌ای ندارد. هرکسی باید براساس بینش و ارتباطی که خداوند در ولیّ او قرار داده حرکت کند. مردم عوام چون بینش ندارند، معذورند؛ اما بنده و سرکار که [آن بینش را] داریم، دیگر معذور نخواهیم بود! پس ما یک راه بیشتر نداریم.

گاهی از اوقات آن ولیّ مرشد به این آقا می‌گوید: «برو حج انجام بده!» گاهی اوقات به آن می‌گوید: «با اینکه مستطیع هستی، نباید انجام بدهی!» قضیّه این است! به این آقا می‌گوید: «باید بلند شوی و نماز شب بخوانی! واجب است!» به او می‌گوید: «نباید نماز شب بخوانی!» مگر نماز شب مستحب نیست؟!² چرا می‌گوید نباید بخوانی؟! چون نگاه می‌کند، با مقتضا و شاکله و خصوصیت نفسانی او، بلند شدن و خواندنِ نماز شب برایش مضر خواهد بود. به این آقا می‌گوید: «باید این انفاق را انجام دهی!» به آن آقا می‌گوید: «نباید آن انفاق را انجام بدهی!» به این آقا می‌گوید: «باید این عمل را الآن انجام بدهی!» به او می‌گوید: «باید این مقدارش را انجام بدهی!»