حقیقت تشریع

تمام آنچه در این عالم می‌گذرد براساس نظم و انضباط و شعور است. خود باد می‌فهمد، نه ‌اینکه باد آلت دست است.

سومین شاهد تأثیر آگاهانۀ موجودات: جاری نشدن آب بر قبر سیدالشهدا علیه السّلام

آبی که متوکل خلیفۀ عباسی بر حرم سیدالشهدا علیه السّلام می‌بندد، شعور دارد. حرکت می‌کند و قبور را می‌گیرد ولی به قبر مطهّر که می‌رسد، دایره می‌زند و قبر را از بین نمی‌برد.¹ گاو و بقری که برای شخم زدن قبور شهدا در کربلا می‌فرستند، به آن قبر که می‌رسند حرکت نمی‌کنند و قدم از قدم برنمی‌دارند؛² می‌فهمند که در اینجا چه کسی دفن شده است.

چهارمین شاهد تأثیر آگاهانۀ موجودات: نقش دریای نیل در هلاکت فرعون

دریای نیل که برای حضرت موسی و اصحاب و بنی‌اسرائیل شکافته می‌شود، چرا هنگامی که فرعون می‌آید شکافته نمی‌شود؟! [بلکه] به هم پیوسته می‌شود و آنها را دستخوش هلاکت می‌کند.

خیال نکنید که این آب، از عالم بالا و ملکوت دارد کنترل می‌شود و از خودش ادراک و شعور ندارد. نه‌خیر! هر دو مسئله هست؛ وقتی از عالم ملکوت به این آب ادراک دادند، به هم برمی‌آید³ یا به کنار می‌رود. وقتی از عالم ملکوت به این باد شعور دادند [به او می‌گویند:] «اینجا را از بین ببر، آنجا را از بین نبر!»

تمام آنچه که در این عالم می‌گذرد براساس ادراک و شعور و علم است [لکن] ما آن ادراک و شعور را نمی‌فهمیم و انکار می‌کنیم و می‌گوییم خبری نیست! ما خیال می‌کنیم فقط خودمان قدرت داریم! کجا ما قدرت داریم؟! بچه دارد از پله پایین می‌افتد، من هم دارم نگاه می‌کنم و می‌دانم الآن می‌افتد [اما] قدرت برانجام دادن و [جلوگیری] ندارم! همین‌طور نگاه می‌کنم، ناگهان می‌افتد و سرش می‌شکند. آیا ما  ادراک داریم؟!

بیان مثنوی معنوی دربارۀ ارادۀ الهی در موجودات

مولانا می‌گوید: «چون قضا آید طبیب ابله شود.»⁴ (واقعاً این مثنوی عجب کتابی است! هرچه می‌خواهیم پیدا کنیم در این مثنوی پیدا می‌کنیم!) گاهی اوقات انسان می‌بیند در دست بچه یک لیوان است، می‌تواند بگوید: «نینداز»، می‌تواند برود از او بگیرد [ولی] همین‌طور مات می‌ماند و نگاه می‌کند [و او] می‌زند لیوان را می‌شکند! [قضا این است که] این باید شکسته شود! إلی‌ماشاءالله برای همۀ ما اتفاق افتاده است. در هر آنی از آنات هزار خطر متوجه این بچه می‌شود و تمام این خطرات یکی‌یکی رفع می‌شود؛ در هر لحظه‌ای از لحظات مدام می‌گوییم: «خدا به او رحم کرد!» در هر آنی خدا دارد رحم می‌کند. ﴿لَهُۥ مُعَقِّبٰتٞ مِّنۢ بَيۡنِ يَدَيۡهِ وَمِنۡ خَلۡفِهِۦ يَحۡفَظُونَهُۥ مِنۡ أَمۡرِ اللَه﴾.⁵ تمام اینها براساس حساب‌و‌کتاب است.