جایگاه مساله استدراج و توقف و سکون در سلوک

 دیگری نیست‌

 تلمیذ: یکی از واجبات این است که خدمت به مادر بکنیم حالا اگر ما مثلا بدانیم که وقتی به منزل مادر می‌رویم غیبت و ... هست و انسان آلوده می‌شود، [و اگر ترک شود یا تذکری داده شود به مادر باعث می‌شود که مادر از آدم به دل بگیرد، ما چقدر باید رعایت کنیم؟

 استاد: در این جا انسان خب باید به حداقل اکتفا کند که نه قطع رحم شود و نه این که این مسئله برای او تأثیر بگذارد. به آن مقداری که احساس شود که انسان از نظر شرعی وظیفه‌خودش راانجام داده به همان مقدار کفایت می‌کند گرچه خب توقع آنها بیشتر باشد، نیاز نیست و وقتی که انسان در این گونه مجالس شرکت می‌کند دلش را در این مجالس قرار ندهد بلکه ظاهر خودش را قرار بدهد و باطن خودش متوجه باشد. این باعث می‌شود در او تأثیر نگذارد

 تلمیذ: از کجا بفهمیم این حالاتی که در اثر بعضی از عبادات و مستحبات برای انسان به وجود می‌آیدرحمانی است یا شیطانی؟ چگونه باید فهمید؟

 استاد: نیازی به فهمیدن این قضیه ندارد. البته این سوالی است که خیلی ازافراد این سوال را می‌کنند. انسان بین خودش و بین خدای خودش، به همان مقداری که ادراک و توجه دارد، خدا به همان مقدار می‌خواهد نه بیشتر. در این که عبادت برای ما شیطانی است یا رحمانی خدا نگاه می‌کند به همان مقدار ظرفیت ما و فکر ما و سعه‌ما. اگر عمل خلافی انجام ندادیم خب معلوم می‌شود رحمانیاست ولی اگر این عملی که انجام می‌دهیم در عین این که برای ما انبساط می‌آورد ولی بدانیم کار حرامی‌است مثلا این که موسیقی گوش می‌دهیم حالت خوشی پیدا می‌کنیم این را که نمی‌توانیم بگوییم رحمانی است، نخیر شیطانی است. آن حالی که برای انسان پیش می‌آید یااین که فرض کنید انسان در بعضی از ارتباطات می‌گویند با فلان شخص شماارتباط پیدا نکن صحبت نکن تلفن نکن چه نکن، می‌گوید نه آقا! من با این تلفن خیلی حالم خوب می‌شود خیلی چی می‌شود خیلی تغییر پیدا می‌کنم، این شیطانی است. چرا؟ چون در بعضی از ارتباطات نفس یک حالت و صورت خوشایندی برای او حاصل می‌شود در حالتی که آن صورت به ضرر او است و به نفع او [نیست‌] و خدا به اندازه [عقل و ظرفیت افراد] تکلیف می‌کند.