معنای برهان الهی

أعوذُ بِاللَه مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم‌

بِسمِ اللَه الرَّحمَنِ الرَّحیم‌

وصلَّى اللَه عَلَى سیدنا و نبینا أبى‌القاسم مُحَمّدٍ

وعلى آله الطّیبین الطّاهرین و اللعنة عَلَى أعدائِهِم أجمَعینَ‌

فَلَک الْحَمْدُ عَلَى حِلْمِک بَعْدَ عِلْمِک؛ وَ عَلَى عَفْوِک بَعْدَ قُدْرَتِک؛ وَ یحْمِلُنِى وَ یجَرِّئُنِى عَلَى مَعْصِیتِک حِلْمُک عَنِّى؛ وَ یدْعُونِى إِلَى قِلَّةِ الْحَیاءِ سَتْرُک عَلَىَّ؛ وَ یسْرِعُنِى إِلَى التَّوَثُّبِ عَلَى مَحَارِمِک مَعْرِفَتِى بِسَعَةِ رَحْمَتِک وَ عَظِیمِ عَفْوِک.

خب در اینجا حضرت سجاد علیه‌السلام خصوصیاتی که راجع به بندگان هست و کارهایی که آنها انجام می‌دهند و نحوه رفتار آنها را بیان کردند و فرمودند که کار ما به چه کیفیت است، اعمال ما به چه نیت است و روی چه جهتی انجام می‌گیرد و از آن‌طرف آنچه که مربوط به پروردگار است؛ آنها را هم در مقابل این اعمال و رفتار بیان کردند.

آنچه که مشخص است در این کلمات و در این تعابیر، مسئله حلم پروردگار است و تحمل او نسبت به کارهایی که انسان انجام می‌دهد و او صبر می‌کند و سریع نسبت به اعمال ما عکس العمل نشان نمی‌دهد. و این یک مطلبی است که خب حائز اهمیت است و جای دقت دارد.

حضرت در اینجا می‌فرمایند که حمد اختصاص به تو دارد در ارتباط با حلم تو بعد از علمت. یعنی بعد از اینکه علم داری نسبت به احوال ما و معرفت داری نسبت به کارهای ما، این علمت باعث نمی‌شود که در مقام بربیایی و به دنبال انتقام بروی، یا به یک نحوی مجازات کنی و رفتار ما را مورد عقوبت قرار بدهی.

و همین‌طور هم اختصاص به تو دارد بر بخششت و عفوت بعد از قدرتت. «بعد» در اینجا نه به معنی تأخیر است بلکه «بعد» در اینجا به معنای ترتّب است. یعنی بعد از اینکه تو قدرت داری، حالا در مقام عفو برمی‌آیی و این عفو ناشی از قدرت است نه ناشی از ضعف.

روی این جهت آنچه که باعث می‌شود و مرا جری می‌کند بر گناه و معصیت تو عبارت است از حلم تو. وقتی‌که من می‌بینم تو حلیم هستی و نسبت به اعمال و رفتار ما عکس العمل نشان نمی‌دهی؛ این باعث می‌شود که یک حالت رخوتی در من پیدا شود و از تصمیم جدی نسبت به ترک گناه یک قدری پایین بیایم و مطلب برایم یک قدری سست بشود. اگر بدانم که به محض اینکه گناهی از من‌ سرزد تو عقوبت می‌کنی و در مقام عقوبت برمی‌آیی، خب انجام نمی‌دهم. در همه جا همین‌طور است! وقتی انسان بفهمد به محض اینکه یک خلافی انجام می‌دهد؛ هنوز به در منزل نرسیده، پلیس آمده دم در و او را جلب می‌کند؛ مگر خل شده که بیاید خلاف بکند. کسی خلاف می‌کند که انتظار مواخذه سریع را ندارد؛ خلاف می‌کند و می‌گوید خلاف می‌کنیم، که به که است. حالا تا بیایند اثبات بکنند دم شتر به زمین رسیده است. نه بابا! برو بابا! بی‌خیال! هر کاری می‌خواهی بکن راحت.