ترجمه و بیان رسالۀ حقوق امام سجاد علیه‌السلام

حق بدی‌کننده

و حقُّ مَن ساءَک أن تَعفُوَ عَنه، و إن عَلِمتَ أنّ العَفوَ یَضُرُّ انتَصَرتَ، قالَ اللهُ تَبارَکَ و تَعالیٰ: ﴿وَلَمَنِ ٱنتَصَرَ بَعۡدَ ظُلۡمِهِۦ فَأُوْلَٰٓئِكَ مَا عَلَيۡهِم مِّن سَبِيلٍ﴾.¹

«حق کسی که به تو بدی می‌رساند این است که او را عفو کنی؛ و اگر می‌دانی که عفو کردن در این زمینه ضرر دارد، انتصار می‌کنی و حقّ خود را از او می‌گیری (و [برای] آن بدی که به تو کرده، او را تنبیه می‌کنی)؛ خداوند تبارک و تعالیٰ می‌فرماید: ﴿آن کسانی که انتصار می‌کنند بعد از ظلمی که به آنها شده [و] حقّ خود را می‌خواهند بگیرند، بر آنها باکی نیست و اشکالی نیست و آنها می‌توانند حق خود را بگیرند.﴾»

حق مسلمانان

و حقُّ أهلِ مِلَّتِکَ إضمارُ السَّلامةِ لَهُم و الرّحمةِ بِهِم، و الرِّفقُ بِمُسیئِهم، و تَألُّفُهم، و استِصلاحُهُم، و شکرُ مُحسنِهم، و کفُّ الأذیٰ عَنهُم، و أن تُحِبَّ لَهُم ما تُحِبُّ لِنَفْسِکَ و تَکرَهُ لَهُم ما تَکرَهُ لِنَفسِکَ، و أن یَکونَ شُیوخُهُم بِمَنزلةِ أبِیکَ و شُبّانُهُم بِمَنزلةِ أخیک و عَجائِزُهُم بِمَنزلةِ أُمِّکَ و الصِّغارُ بِمَنزلةِ أولادِک.

«و امّا حق اهل ملّت خود (ملّت یعنی مسلمانان که در ملّت و آیین با انسان شریک‌اند؛ حق اهل ملّت خود [و] حقّ مسلمانانی که با آنها در تماس هستی و [یا] نیستی) این است که برای آنها در دل خودت سلامت و عافیت طلب کنی و به آنها رحمت کنی؛ و به آن افرادی که به تو إسائه می‌کنند و بدی می‌رسانند، رفق و مدارا کنی؛ و با آنها به الفت و محبّت معاشرت کنی و کارهای آنها را اصلاح کنی؛ و افرادی از آنها که به تو احسان می‌کنند، شکر آنها را بجا بیاوری و گرفتاری و مذلّت و اذیّت را از آنها برداری و مگذاری که آزار و اذیّت تو به آنها برسد.

و دیگر اینکه برای آنها بپسندی آنچه برای خودت می‌پسندی، و برای آنها مکروه و ناگوار بداری آنچه را که برای نفس خودت مکروه می‌داری؛ و دیگر آنکه پیرمردها و شیوخ آنها به منزلۀ پدران تو هستند، و جوانان آنها را به منزلۀ برادر خود تلقی کنی، و زن‌های پیر آنها را به منزلۀ مادر خود بدانی، و کودکان و صغار آنها را به منزلۀ اولاد خود بدانی.»