مكتب عرفان یعنی مكتب عبودیت و تسلیم بودن دربرابراراده و مشیّت الهی

خدا به شما بگویم از معامله خوشش نمی‌آید. از بده بستان خدا خوشش نمی‌آید إن‌شاءاللَه باشد دیگر برای [فردا شب‌] ظاهراً دیگر وقت هم گذشته و خیال می‌کنم رفقا خسته شده‌اند ها؟ نشدید؟ چه‌ کنیم دیگر؟ حرف‌هایی که گفتند و فرمودند، این‌ها همه شیرین است و حلاوت دارد و مطابق با فطرت است ولی خب دیگر مجلس تمام گشت و به آخر رسید عمر، ما همچنان ....، واقعاً هر گوشه قضیه را، یا هر جای زاویه مسئله را ما می‌گیریم می‌بینیم که نهایت قضیه این است که یا باید انسان به آن حقیقت مسئله و حقیقت توحید که عبودیت صرف و حذف همه شوائب و جوانب و آثار وجودی و کثرات است برسد. یا اینکه قضیه را باخته، یا دچار خسران شده.

افرادی که در این زمینه زحمت کشیدند تلاش کردند، رنج بردند، ولی رنجشان به ثمر نرسیده‌ قُلْ هَلْ نُنَبِّئُكمْ بِالْأَخْسَرِينَ أَعْمالًا الَّذِينَ ضَلَّ سَعْيهُمْ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا¹ این سعی است دیگر، سعی کردند، تلاش کردند وَ هُمْ يحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يحْسِنُونَ صُنْعاً² خیال می‌کنند کار خب انجام دادند، این‌ها همه درست. اما همین که دیگر سرشان را گذاشتند پایین، در قبر، نکیر و منکر می‌آیند می‌گویند چه؟ معرفتت چقدر است؟ می‌گویند طی الارض داشتی یا نداشتی؟ به جان شما قسم، نکیر و منکر هم‌چنین سؤالی نمی‌کنند، بنده [تضمین می‌دهم‌]، إن‌شاءاللَه اگر رفتید، خودمان هم، همه‌مان یعنی اینکه می‌گویم إن شاء اللَه یعنی خوب جایی است، خیلی جای خوبی است خیلی عالی! إن شاءاللَه به رحمت خدا برویم، در رحمت خدا برویم هیچ چیزی معاوضه با آن ندارد. وقتی رفتیم آنجا از جمله سؤالاتی که این‌ها نمی‌کنند الآن دارم بهتان می‌گویم یکی از این است که طی الارض داری یا نداری؟ آیا اشراف بر نفوس داشتی در این دنیا یا نداشتی؟ این سؤال‌ها را نمی‌کنند. آیا اطلاع بر نفوس در دنیا [داشتی یا نه؟] [بنده‌] همه‌شان را دیدم، آن سؤالاتی را که می‌کنند بنده اطلاع دارم که چه سؤالاتی می‌کنند، سؤال چه می‌کنند؟