رکن و پایه اساسی در روابط اجتماعی

أعوذُ بِاللَه مِنَ الشَّيطانِ الرَّجيم‌

بِسمِ اللَه الرَّحمَنِ الرَّحيم‌

وصلَّى اللَه عَلَى سيّدنا و نبيّنا أبى‌القاسم مُحَمّدٍ

وعلى آله الطّيبين الطّاهرين و اللعنة عَلَى أعدائِهِم أجمَعينَ‌

«وَ أَمَّا اللَوَاتِى فِى الحِلمِ: فَمَن قَالَ لَكَ: إن قُلتَ وَاحِدَةً سَمِعتَ عَشرًا فَقُل: إن قُلتَ عَشرًا لَم تَسمَع وَاحِدَةً! وَ مَن شَتَمكَ فَقُل لَهُ: إن كُنتَ صَادِقًا فِيمَا تَقُولُ فَأَسأَلُ اللَه أَن يغفِرَلِى؛ وَ إن كُنتَ كاذِبًا فِيمَا تَقُولُ فَاللَه أَسأَلُ أَن يغفِرَ لَكَ وَ مَن وَعَدَكَ بِالخَنَى فَعِدْهُ بِالنَّصِيحَةِ وَ الرَّعَآءِ»

امام صادق علیه‌السّلام به «عنوان» می‌فرماید: آن مطالب و مسائلی كه در مورد حلم است و باید انسان رعایت كند یكی این است كه: اگر كسی به شما بگوید كه اگر یك حرف به من بزنی ده تا جوابت را می‌دهم، شما بگو اگر ده تا بگویی من یكی هم نمی‌گویم، و كسی كه شما را شتم كند و مورد مسئله خلاف قرار دهد و مطلب خلافی را بگوید، به او بگو كه اگر شما صادق هستید از خدا می‌خواهم كه از من بگذرد، یعنی مطالب شما راست و درست است و اگر خلاف می‌گویی از خدا می‌خواهم كه از تو بگذرد خیلی عجیب است واقعاً امام علیه‌السّلام در اینجا مطالب بسیار كلیدی و حیاتی را می‌فرمایند و كسی كه تو را به درشتی و برخورد تند (خَنی به معنای مسئله خلاف، قطع و برخورد شدید است) وعده بدهد، شما در پاسخ این تهدید و امر خلافی كه او می‌كند او را به نصیحت و اندرز و رعایت وعده دهید.

این مطالبی را كه امام علیه‌السّلام می‌فرمایند همه در حول‌وحوش یك قضیه و یك مطلب است، یعنی همه به یك مطلب برمی‌گردد و آن مسئله أنانیت و برخورد نفسانی در محاورات و در ارتباطات و در صحبت‌ها است و اینكه میزان چیست؟ معیار چیست؟ در كجا انسان باید تند باشد و در كجا انسان باید ملایم و نرم باشد؟ در كجا انسان باید شدید صحبت كند و در كجا انسان باید برخوردش آرام باشد؟ علی‌كل‌حال چه ملاكی در دست است؟ در همه موارد انسان باید خطابش خطاب ملایم باشد؟ یا اینكه نه، موارد مختلف هست و در هر موقعیتی تكلیف مختصّ به او باید انجام بشود؟