ریاضت نفس و برگشت سالک به حالت تجرد و انبساط

هر دو نماز است اما این نماز چون درآن توجه به دنیا نیست یك آثاری دارد آن نمازی كه با آن زرق و برق و نقش و نگار است یك آثار دیگر دارد آن نمازی كه در جلوی محرابی كه توجه انسان در آن محراب به نقش و نگار و منبت كاری و خصوصیات صارفه انسان است، یك آثاری دارد، آن نمازی كه انسان به سمتی بخواند كه او را از توجه به مبدأ صارف نشود آن اثر دیگری دارد، همین الان شما بروید در مسجد كوفه ببینید بین دو محرابی كه در آنجا برای امیرالمؤمنین درست كردند چه فرقی دارد؟ یك محراب را طلاكاری كردند و ضریح درست كردند و پنجره درست كردند یك محراب هم این طرف، فقط سنگ است و همین، چیز دیگری ظاهرا نیست فقط همان سنگ است آنجا آدم برود نماز بخواند آن آثار را بیاید با آن نمازی كه در آنجا می خواند با هم مقایسه كند، امیرالمؤمنین در آنجا نماز بیشتر خوانده است درست است، ولی همینكه آن مكان متغیر می شود و متحوّل می شود و زرق و برق پیدا می كند در آن تأثیر می كند.

خدا رحمت كند مرحوم آقای حداد در آن سالی كه تشریف آورده بودند دو سفر ایشان همدان رفتند، در سفر اول چند روزی بیشتر شد، در سفر دوم دو سه روز ... ما در خدمتشان بودیم من كوچك بودم سنّم آن موقع حدود دوازده سیزده سال بود، یك دفعه با ایشان با مرحوم آقا و چند نفر از دوستان خدا رحمت كند مرحوم آقای بیات هم بودند و رفقای همدانی رفتیم برای زیارت قبر باباطاهر، عارف بزرگ، رضوان اللَه علیه، آن موقع قبر ایشان مثل فعلی نبود بالای یك تپه ای بود و یك اتاقی داشت و اصلًا خراب هم بود و فقط یك سنگی داشت و ما حتی روی خاك نشستیم خاك بود و آجر هم حتی نبود و یك گنبدی داشت از خشت و خیلی خلاصه، هیچ از نظر ظاهر منظره‌ی جالبی نداشت، مگر كسی حالا روی معنا و قصدی اگر می رفت در آنجا برای زیارت و فاتحه و اینها ولی به حسب ظاهر چیزی نبود، ما رفتیم در آنجا و عجیب بود یعنی واقعا من با همان سن طفولیتی كه در آن موقع داشتم احساسی كه برای مرحوم حداد و مرحوم آقا رضوان اللَه علیهما و سایر دوستان و رفقا در آنجا دست داده بود با آن سن طفولیتم فراموش نمی كنم كه چه حال و هوایی در آنجا برای ایشان پیدا شده بود و برای دیگران، الان آمدند آنجا را برداشتند و ... البته خب این قضیه برای زمان گذشته است دیگر، این تعمیری كه در آنجا انجام گرفته برای زمان شاه است، آمدند برداشتند و به عنوان ... آنها كه دلشان برای عارف و اولیای خدا نسوخته بود آنها فقط به خاطر آثار ملی و ناسیونالیستی و فلان و ایران و ایرانیت و این بازی ها و این چیزهای اعتباری و توهمات و تخیلات و آن چیزهایی كه هم ما خود را به آنها سرگرم كرده ایم و هم ما را سرگرم كرده اند، هر دو، بله، به این مسائل.