تبیین مسئلۀ ارتداد و شرایط تحقق آن و کیفیت تعامل مسلمانان با سایر مذاهب

عدم اطاعت به جای خود و رعایت مقتضای تكوین هم به جای خود، این است حقیقت توحید و این است مكتب عرفان كه‌به انسان می‌آموزد كه آنچه كه در عالم قابل ستایش است مسئله توحید است. در مسئله توحید هیچ جای گذشت و رأفتی وجود ندارد، جای عطوفت وجود ندارد، جای اغماض وجود ندارد. در راستای همین مسئله توحید سلسله مراتب وجود كه از جمله آنها پدر و مادر هستند جایگاهشان را از دست نمی‌دهند. این یك مطلبی است كه ما از آن غفلت می‌كنیم. خیال می‌كنیم همین‌كه به یك سمت باید گرایش پیدا كنیم تمامی ارزش‌ها را در سمت دیگر باید به كنار بگذاریم. این بالاترین اشتباه است كه یك شخص می‌تواند مرتكب بشود.

در مكتب توحید و در مكتب عرفان هر كسی جای خود را دارد؛ آن گربه در منزل هم جایگاه خودش را دارد، آن سگ پاسبان در منزل هم جایگاه خودش را دارد، خدمتكار جایگاه خودش را دارد. انسان نمی‌تواند به خدمتكار تحكم كند، باید در حد تكلیف عمل كند. انسان نمی‌تواند به خدمتكار چون خدمتكار است از روی استحقار مبادا نگاه كند كه نگاه بكند خدا او را به زمین می‌زند. خدمتكار است آمده خدمت كرده اجرتش را باید بپردازی، با كمال عزت و احترام برود. همین، بیش از این مقدار ابدا، ممنوع است.

از نقطه نظر دیدگاه و از نقطه نظر برخورد بین خدمتكار و بین فرزند، انسان نباید تفاوتی قائل بشود. بله، نباید جوری عمل بكند كه آن شخص سوء استفاده هم بكند. این هم به جای خود محفوظ. برخورد باید برخورد منطقی باشد، برخورد باید برخورد از روی هوی و هوس نباشد، برخورد باید برخورد بر اساس آن قوانین و قواعد عقلاییه كه مبتنی از مبانی وحی و مبانی شرع است انجام بگیرد. تكلیف كردن، تذكر دادن، آنها را امر به انضباط و به تنظیم كردن، آنها را مطابق با آن قوانین و آن مقررات لازمه برای محیط كار درآوردن مطلبی است. دیدگاه انسان نسبت به آنها بر اساس دیدگاه ولایی باشد. حكم كردن، دستور دادن و نهی كردن، با دیده استخفاف و استحقار و استصغار، كوچك شمردن و آنها را رتبه دو و سه قرار دادن، تمام اینها باطل است. همه اینها باطل است. خدا در روز قیامت یك‌دفعه می‌آید جای رتبه اول و دوم را عوض می‌كند، او را می‌گذارد رتبه یك شما را می‌گذارد پشت سر. در دنیا شما خودت را رتبه یك دیدی حالا ما شما را رتبه دو می‌دیدیم و شما از این مسئله غفلت كردید این دیدگاه، دیدگاه عرفان است.