تبیین مسئلۀ ارتداد و شرایط تحقق آن و کیفیت تعامل مسلمانان با سایر مذاهب

 وقتی‌كه انسان به این مطالب بخواهد برسد آن‌وقت متوجه می‌شود كه اصلًا شاید این برگشت او از اسلام، نه تنها مورد غضب الهی و مورد نارضایتی پروردگار و مورد سَخط او نبوده، بلكه خدا هم او را مدح می‌كند كه به خاطر رعایت پدر و مادرت و به خاطر رعایت رحمیت و اینكه دل آنها را نشكنی [این كار را انجام دادی‌]. خیلی باید این قضیه فشار بیاورد به یك دختر كه بخواهد شوهرش را و فرزندانش را البته فرزندانش را با خودش برده بوده حتی حاضر به این بشود كه حتی شده فرزندانش را از دست بدهد ولی دست از اعتقادش برندارد. آیا خدا از این مسئله رضایت ندارد؟! آن كسی كه در باطن قلب خودش می‌خواهد بر وفق قوانین و بر وفق معتقدات و بر وفق مبانی حركت كند، منتها ذهن او و فكر او بیش از این اجازه نمی‌دهد و بیش از این استعداد ندارد چگونه خدا از او مؤاخذت كند؟! آیا اینها مشمول آیه استضعاف نیستند؟! آیه مستضعفین: إِلَّا الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجالِ وَ النِّساءِ وَ الْوِلْدانِ لا يَسْتَطِيعُونَ حِيلَةً وَ لا يَهْتَدُونَ سَبِيلًا النساء، ٩٨

 اینها افرادی هستند كه در مرتبه استضعاف چاره‌ای پیدا نمی‌كنند كه راهشان را عوض كنند، اگر چاره پیدا می‌كردند عوض می‌كردند. اگر آن كسانی كه به آنها این مطالب را می‌گفتند افراد دیگری بودند شاید به مسیحیت برنمی‌گشت. اگر در یك محیط دیگری بود شاید عوض نمی‌شد، تغییر پیدا نمی‌كرد.

 اینجاست كه دیدگاه اهل معرفت نسبت به افراد متفاوت است. با هر كسی مطابق با خصوصیت او برخورد می‌كند و برای هر كسی حكمی مختص به همان حكم را اجرا می‌كند و همه احكام را یكی نمی‌داند. این هدایت، هدایتی است كه توسط خدای متعال برای افراد پیدا می‌شود و آن در دست خودش است. یك وقتی هدایت، هدایت خاص است، مثل رسول خدا هدایت خاصه است، هدایت امام علیه‌السّلام است. اینها مسائلشان فرق می‌كرد. هدایت، هدایت افراد مختلف است. دستگیری یك شخص كامل است، دستگیری امام علیه السّلام است این هم یك جور هدایت است. هدایت یك وقت توسط اولیای الهی است، هدایت یك وقتی توسط یك شخص خوب است، یك وقتی توسط یك شخص عادی است. تمام اینها همه طُرقی است كه خدای متعال آن طرق را به تشخیص خود و به اختیار خود برای افراد قرار می‌دهد. اینكه ای كاش ما در آن‌وقت بودیم، ای كاش در این وقت بودیم، این به ما نیامده است، این دخالت در اختیار و مشیت پروردگار است.