لزوم تعقل در مکتب اولیاء خدا

 حقیقت ولایت، یك حقیقت كلی است. آن حقیقت كلی یا در مظاهر مختلفه به صورت افراد مختلفه در زمان‌های مختلف برای انسان تَجلی می‌كند، یا اصلًا تجلی نمی‌كند. ولایت كه سر جایش است، قبل از اینكه پیغمبر بدنیا بیاید مگر ولایت ائمّه نبود؟ حتماً احتیاج بود به اینكه پیغمبر در فلان سال از حضرت آمنه سلام اللَه علیها متولد بشود؟ نه. از زمانی كه خدا خدایی می‌كرد ولایت ائمه علیهم‌السّلام به صورت نزول اسماء كلیه و صفات كلیه الهی در این عالم متمشّی و جاری و ساری بود. اصل ظهور اسم كلی پروردگار مثل علیم، علم، یا اصل كلّی صفات كلی پروردگار مثل خلقت و رأفت و عطوفت و محبت و لطف و اینها، این اصل كلی نزولش به واسطه ولایت است كه آن ولایت اندازه‌دهنده به آن اسماء است و الّا آن اسم كلی چطور می‌تواند در افراد نزول پیدا كند؟ اسم علیم پروردگار اگر بخواهد یك ذره‌اش در نفس ما كه اینجا نشسته‌ایم بیاید وجود ما چنان‌