حقیقت لوح محفوظ و احاطه واشراف ائمه اطهار علیهم السلام بر آن‏

 محفوظ عبارت است از: حقائق خارجیه عالم وجود! و مقصود از اطّلاع امام به لوح محفوظ یعنی اطّلاع آن حضرت بر كلّ حقائق عالم خارج به علم حضوری در نفس امام علیه‌السّلام! و اینكه چگونه ممكن است كسی نسبت به حقائق عالم وجود علم حضوری و اطّلاع داشته باشد، و احساس آن مسأله را داشته باشد پاسخش این است كه: احساس این مسأله را داشتن، به معنای فناء تمام تعینات خارجی در وجود آن حیثیت علّی است و در وجود آن فردی است كه نسبت به این مسأله اشراف علّی دارد!

 و این، معنای اشراف بر حقیقت باطن است! یا باید انسان بواسطه این مسأله (فناء تمام تعینات خارجی در وجود حقیقت علّی) به آن باطن برسد، و یا بواسطه عقل! عقل را در جلسه قبل درباره عقل توضیح دادیم كه انسان از نقطه نظر عقلانی باید به مرتبه‌ای برسد كه دیگر عقل او نسبت به قضایا و مقدِّماتی كه می‌چیند اشتباه نكند! و عقل در قضاء و حكومت به مرحله عصمت رسیده باشد، معصوم باشد! باید عقل به این مرتبه از عصمت برسد كه دیگر اشتباه نكند! و آیا ما به این مرتبه رسیده‌ایم؟! آیا در قضاوت‌هائی كه هر روزه برای ما اتّفاق می‌افتد بر فرض اینكه قاضی و حاكم فرد خوب و بی‌غرض بوده عناد هم نداشته باشد آیا نسبت به او اشتباه نمی‌كنیم؟! البتّه ممكن است انسان در قضیه‌ای اشتباه كند زیرا انسان جایز الخطا است و ممكن است نسبت به یك مسأله اشتباه كند و در آنجا حقّ را مثلًا به زید بدهد بعداً معلوم بشود مسأله به نحو دیگری است، خوب، انسان جایز الخطا است! در بسیاری از موارد برای بزرگانی از علماء و فقهاء و معاریف ما مطالبی اتّفاق افتاده است كه بعداً فهمیده‌اند كه اشتباه بوده! این اشكال ندارد لازم نیست كه خطا همیشه ناشی از عداوت و خصومت و انكار و مقابل ه با حقّ بوده باشد؛ نه! ممكن است مطالبی كه به انسان می‌رسد، تصوّراتی كه برای انسان پیدا می‌شود، تمایلات نفسانی كه چه بسا خود انسان از ریشه آن تمایلات اطّلاع ندارد، قضایائی كه انسان با آنها در تماس است، تمام آنها برای انسان یك صورت ذهنیه‌ای را بوجود می‌آورند كه بر أساس آن صورت ذهینیه حكم به یك مسأله می‌كند فردا كه جریان عوض می‌شود می‌گوید: عجبا! در اینجا حقّ با این بود و من اشتباه كردم و نسبت به این قضیه حقّ را به دیگری دادم و بعداً هم در صدد جبران اشتباه بر می‌آید! خوب، اشكال ندارد كه انسان نسبت به یك قضیه اشتباه كند و بعد آنرا جبران نماید!