رعایت زهد و تقوا مطابق اقتضائات نفس در سنین مختلف

این را هم رفقا بدانید ـ همان‌طوری كه مرحوم آقا می‌فرمودند ـ الانسان یطیر بهمته؛¹ انسان به واسطه همتش پرواز می‌كند. هر مقدار كه در این راه همت بگذارد همان مقدار آش به او می‌دهند. می‌گویند هر مقدار كه پول دادی آش می‌ستانی؛ پنج زار پنج زار، یك تومان، یك تومان، صد تومان، صد تومان. این یك قانون طبیعی است.

این قانون در طریق الی اللَه و در راه و روش خدا هم حاكم است، خدا هم از همین قانون تبعیت می‌كند.

به هر مقدار كه جلو آمدی به همان مقدار دستمزد و اجر و پاداش قرار می‌دهند. لذا بهشت هم مراتب مختلف دارد؛ از مرتبه عادی دارد كه مرتبه ظاهر و نعمات ظاهری است تا به مراتبی می‌رسد كه در آن مراتبِ بهشت، دیگر ظاهر معنا ندارد، نعمت‌های ظاهری معنا ندارد. آنچه را كه در مراتب پایین است در آنجا نیست. آن نعمت‌ها عبارت است از مقام قرب، مقام تجرد و افاضه علوم و انوار. چطور اینكه در این دنیا در سنین و احساسات مختلف، لذات تفاوت می‌كند؛ برای یك طفل دو سه ساله آنچه را كه برای او موجب لذت است یك شكلات است، یك توپ و ماشینی است كه آن را حركت بدهد و ذوق كند. تمام دنیایش آن آب‌نبات و آن توپی است كه با آن بازی می‌كند و هرچه هم رنگارنگ‌تر باشد و قشنگ‌تر باشد و جالب توجه باشد [دنیا برای او خوشایندتر است‌] دنیا برای او به این نحو جلوه می‌كند. ولی برای فردی كه به سن چهارده پانزده سالگی می‌رسد همین توپ است ولی دیگر رنگش برای او ملاك نیست، استحكامش برای او ملاك است. كیفیت استفاده برای او ملاك است؛ چون او از این توپ می‌خواهد در ورزش استفاده كند. حالا این چه رنگی و رنگارنگ است به آن توجه ندارد، او می‌خواهد ببیندكه دوامش چقدر است، وقتی پا به این می‌خورد از بین می‌رود یا نه؟ ضربه در آن تأثیرمی‌گذارد یا نمی‌گذارد؟ چون ضربه‌ها گاهی شدید است. ـ التفات كردید ـ تازه برای این الان همین توپ و وسیله به نوع دیگر مورد توجه است.