انحراف بعد از پیامبر اکرم به‌واسطۀ عدم ادراک عقلانی حقیقت آن حضرت

خود بنده در این مسائل مهم در گذشته، دچار یك اشتباهاتی بودم. یك قضیه مرحوم آقا كه برای من نقل كردند من را از اشتباه بیرون آورد. یك مطلبی نقل كردند كه من فلان جا رفتم فلان قضیه اتفاق افتاد و این این‌طور شد من خیلی تعجب كردم. داشتیم با هم یك جایی پیاده هم می‌رفتیم در طهران در زمان‌های سابق، دیدم كه می‌گویند فلانی بیا، بعد از یك مقدمه‌ای كه من فهمیدم این مقدمه جایش اینجا نیست ولی حالا چرا دارند ایشان می‌گویند؟ متوجه شدم لابد مطلبی می‌خواهند بگویند. بعد یك قضیه‌ای برای من ایشان نقل كردند، وقتی نقل كردند دیگر هم هیچ حرفی زده نشد تا رسیدیم به منزل. من رفتم روی این قضیه فكر كردم، دیدم كه پدر من آدم دروغگویی نیست، آدم صادقی است از آن طرف هم كه فرد، فرد عوامی نیست از آن طرف هم فرد نپخته‌ای نیست، اووه چه تجربه‌ای، چه كوله باری از تجربه در این مدت در ارتباط با افراد مختلف و جریانات مختلف و حوادث مختلف این بر دوش دارد كه بر دوش او سنگینی می‌كند از این طرف، از آن طرف هم كسی مانند پدر نسبت به انسان دلسوز نیست، پس این مطلبی را كه ایشان گفته برای چه گفته است؟ نشستم فكر كردم و دیدم مطلب درست است و تمام شد، مسئله تمام شد. نسبت به بعضی از افراد یك فكری داشتم یك نظری داشتم. البته نه اینكه حالا نظرم هم نسبت به آنها صددرصد مثبت بود حداقل بیست درصد یك بیست درصدی برای خودمان ...، ایشان می‌خواستند آن بیست درصدش هم نباشد، دیگر راحت، كاملا انسان فكرش باز باشد و درست باشد این را می‌گویند سلوك عقلانی. عقل را انسان بكار بیندازد.

همین مطلب و بالاتر از این مطلب را، ایشان برای بسیاری از بزرگان و علمای در آن موقع نقل كردند و نپذیرفتند. بالاتر از این را و صریح‌تر از این را و مهم‌تر از این را و أشنع از این را. چرا؟ البته انسان باید همه چیز را از خدا بداند و توفیق را باید از او بداند! بنده هم می‌توانستم مثل خیلی از افراد این توفیق نصیبم نشود و فهمم باز نشود و ادراك نسبت به حقایق پیدا نكنم. این توفیق از جانب الهی است كه شامل حال افراد می‌شود و آنها را نسبت به مسائل روشن می‌كند. ولی علی‌كل‌حال انسان نمی‌تواند آن مسئله اختیار و راهی را كه خدا برای انتخاب احسن و طریق اصلح، برای ما گذاشته است آن را ندیده بگیرد و همه چیز را به او منتسب كند نه! در اینجا خداوند برای انسان قدرت تفهم و قدرت تشخیص و قدرت ادراك قرار داده.