عزت سالکی که در مسیر توحید حرکت می کند

منتها صحبت در این است كه امام صادق علیه السّلام آن تتمّه عبارت را به عنوان مطلب نامناسب برای انسان مطرح می‌كند می‌فرماید: این كاری كه می‌خواهی انجام بدهی با چه دیدگاهی می‌خواهی انجام بدهی؟ آیا می‌خواهی از او كم نیاوری و از او عقب نمانی؟ كه همه همین طور هستیم یا اینكه نه، برای ضرورت خودت می‌خواهی این كار را انجام بدهی، برای فایده می‌خواهی انجام بدهی، دیدگاهت نسبت به این مسئله چیست؟ حضرت نمی‌فرماید به آنچه كه در دست مردم است توجه نكن، آن یك مطلب دیگری است. بله، ما اتفاقاً داریم كه انسان همیشه باید به زیر دست نگاه كند نه به بالا دست، چون توقعات انسان حدّ یقفی ندارد و به یك مقدار نمی‌ایستد. هر مقدار كه انسان نسبت به بالاتر توجه كند باز بالاتر از او هم وجود دارد، باز ما فوق او هم وجود دارد و انسان نمی‌تواند بایستد.

این جنگ‌هایی كه در طول تاریخ پیش آمده جنگ‌های مغول، جنگ‌های تاتار، جنگ‌های ایرانیان، جنگ‌های روم، جنگ‌هایی كه امروزه وجود دارد، این قدرت‌های بزرگ كه اینها بر جان و مال و نوامیس مردم دست‌اندازی می‌كنند، اینها همه برای چیست؟ به خاطر این است كه این نفس به یك میزان بسنده و اكتفا نمی‌كند، این كشور را گرفتیم خب برویم آن كشور را هم بگیریم، منافع او را هم برای خود جلب كنیم. او را هم گرفتیم خب بس است دیگر وایسا سر جایت! نه، آن كناریش را هم برویم بگیریم، او را هم گرفتیم، همین‌طور ... این نَفْس بشر نسبت به مسائل قانع نیست، به جای اینكه یك جا را بگیرد و به عمران او بپردازد و به ترفیع فرهنگ او بپردازد، هی به دنبال توسعه ظاهری می‌گردد و خیال می‌كند با این توسعه ظاهری آن خلاءهای نفسی خود را می‌تواند اشباع و ارضاء كند و یك رنگ و لعابی هم حالا به آن می‌دهد. اگر اسلام است اسم اسلام رویش می‌گذارد، اگر فرض كنید كه از سایر كشورهاست، اسم انتشار و نشر آزادی و حریت و دموكراسی را می‌گذارد، بالاخره مسئله اصلی مسئله توسعه است، مسئله ارضاء امیال است گرچه در قوالب مختلف بخواهد شكل پیدا بكند.