فلسفه خلقت شیطان‏

كاری كه شیطان می‌كند چیست؟ كار شیطان این است كه این انسان كه اعمال او برخواسته از صفات اوست و صفات او برخواسته از ملكات اوست می‌آید با جلوه دادن مسائل انحرافی و موقعیتهای مخالف مصلحت واقعی انسان و مخالف با طریق الهی و اولیا الهی آن زمینه‌های ضعف را نسبت به آن موارد برای انسان روشن می‌كند. پس حالا شیطان بد است یا خوب است؟ نه نمی‌گوییم خوب است، نه, ولی مصلحتی كه خدای متعال... گفت عدو شود سبب خیر گر خدا خواهد. قضیه مصلحتی كه خدای متعال خلقت شیطان و گماردن شیطان بر نفوس بنی‌آدم آن مصلحت را می‌خواهیم در اینجا بدست بیاوریم آن چیست؟ شكّی نیست در این كه ما مجموعه‌ای هستیم از زمینه‌ها و استعدادهای متضاد, استعداد برای رشد و حركت و استعداد برای تنزل و هبوط در عالم كثرات و عالم دنیا این مسئله برای همه روشن است. فرض كنید من باب مثال الآن خداوند متعال در ما زمینه‌‌هائی قرار داده، زمینه احساس ترحم، فرض كنید یك حیوانی را شما در خیابان می‌بینید كه بچّه‌ها به این حیوان سنگ می‌زنند می‌روید این بچّه‌ها را منع ‌می‌كنید، این چه زمینه‌ای است در شما؟ زمینه احساس ترحم: چرا دارید به این سنگ می‌زنید؟ این حیوان است، ولش كنید..، از دست بچّه‌ها او را خلاص می‌كنید و او می‌رود، این احساس ترحم، احساس رأفت و احساس عطوفت و احساس عدالت، حسّ عدالت خواهی، حسّ همنوع دوستی، حسّ احقاق حقّ و حسّ بیداری و برائت از ظلم، اینها هست یا نه؟ این زمینه‌هائی كه خداوند قرار داده و امثال و ذلك حسّ جمال، كی از زیبائی بدش می‌آید؟ كی از بوی خوش بیزار و بری است و بدش می‌آید؟ كی از نظافت بدش می‌آید؟ 

این احساسات و زمینه‌های فطری كه خدای متعال این زمینه‌ها را كه تمام اینها وجودات نازله از یك زمینه كلّی است كه آن زمینه عبارت است از صفات و اسمای پروردگار، تمام زمینه‌ها و بسترهای مناسب و ملكات و صفات و غرائزی كه آن غرائز با جریان مصلحت كلی عالم كه نظام تربیت بر مبنای اصلح و احسن و ارجح است با آن مبنا منطبق است كه انبیا و ائمه و اولیا به این مكتب و به این زمینه‌ها و به این مصالح دعوت می‌كنند این را خدای متعال در وجود ما قرار داده، در همه قرار داده، در همه قرار داده.