کیفیت ذکر دائمی خداوند و اهمیت دوام بر عمل
2أعوذُ باللَه مِن الشّیطانِ الرّجیمِ
بِسم اللَه الرّحمٰنِ الرّحیمِ
و صَلَّی اللَه عَلیٰ خَیر خَلقهِ محمّدٍ و آلهِ الطیِّبینَ الطّاهرینَ
و لَعنةُ اللَه عَلیٰ أعدائِهم أجمعینَ
اللَهمّ اشغَلنا بِذِکرِکَ و أعِذنا مِن سَخَطِکَ و أجِرنا مِن عذابِکَ و ارزُقنا مِن مَواهِبِکَ و أنعِم عَلَینا مِن فَضلِکَ؛
«خدایا ما را به ذکر خودت مشغول کن و از غضب خودت پناه بده، و از عذاب خودت در امان بیاور، و ما را از بخششها و عطاهای خودت روزی کن، و از فضلت بر ما نعمت بده و انعام کن!»
معنای ذکر خدا
اللَهمّ اشغَلنا بذِکرِک! ذکر خدا: یعنی یاد خدا. مراد از ذکر، یاد کردن است؛ نه اینکه با زبان ذکری را جاریکردن. به اذکاری که انسان با زبان جاری میکند، وِرد میگویند. ذکر برای قلب است و برای توجّه به آن معنی مذکور. میگویند: فلان چیز در ذُکر من است؛ یعنی: در یاد من است، در خاطر من است. آنوقت اگر انسان به این اذکار هم اذکار بگوید، از باب این است که اینها، آن چیزی را که قلب انسان یاد میکند به یاد میآورند و ظاهر میکنند؛ و لذا از این باب به اینها ذکر میگویند.1
ارزش یافتن ذکر، به سبب ایجاد یاد خدا
علیٰکلّتقدیر آن چیزی که در واقع به درد انسان میخورد این است که یاد خدا باشد؛ و چون این اذکار لفظی موجب یاد کردن خدا میشود، قیمت دارد. هر ذکری میشود، هر ذکری باشد که موجب یاد کردن خدا باشد، قیمت دارد؛ و هر ذکری که خدا را به یاد انسان نیاورد، قیمت ندارد. بنابراین اگر انسان یک ذکر مختصری بگوید و با آن ذکر، یاد خدا باشد بهتر از ذکر مفصّلی است که غافل باشد.
اهمیّت دوام بر عمل
حضرت امام جعفر صادق علیه السّلام کودک بودند و به ذکر و عبادت و... خیلی علاقه داشتند. یکروز حضرت امام محمّد باقر علیه السّلام آمدند در مسجدالحرام و دیدند که این بچّه روی زمینهای داغ نشسته و مشغول عبادت است؛ حضرت فرمودند:
- مجمع البحرین، ج ٣، ص ٣١١: «قال الشّیخ أبوعلی: ”الذِّکرُ هو حُضورُ المَعنیٰ فی النّفسِ“ و قد یُستعمَل الذِّکرُ بمعنَی القولِ؛ لأنَّ من شأنِهِ أن یُذکرَ بِهِ المعنیٰ.»
هزار و یک کلمه، کلمۀ ٦٠٣:
«الذّکرُ باللّسانِ ضِدُّ الإنصاتِ، و ذالُه مکسورةٌ؛ و بالقلبِ ضِدُّ النّسیانِ، و ذالُه مَضمومةٌ. قالَه الکسائی، کما فی التّصریحِ.
- مجمع البحرین، ج ٣، ص ٣١١: «قال الشّیخ أبوعلی: ”الذِّکرُ هو حُضورُ المَعنیٰ فی النّفسِ“ و قد یُستعمَل الذِّکرُ بمعنَی القولِ؛ لأنَّ من شأنِهِ أن یُذکرَ بِهِ المعنیٰ.»

