نحوۀ ارتباط و کیفیت تأثیر نفس و عمل انسان بر یکدیگر

لذا بزرگان در این ارتباط می‌فرمودند: مشاهده و عدم مشاهده دلیل بر رشد نیست. حتی این كلام را من هم از مرحوم آقا و همین‌طور از مرحوم آقای حداد شنیدم كه می‌فرمودند: اتفاقاً كسانی كه دارای مشاهده كمتری هستند كمتر در معرض موانع و انحراف و خطر قرار می‌گیرند تا آنهایی كه دائماً در حال مكاشفات هستند. و شاگردان مرحوم آقا رضوان اللَه علیه هم دارای همین مراحل مختلف بودند؛ بعضی‌ها مشاهده نداشتند و بعضی‌ها كم و بیش دارای مراتب مختلف بودند. اتفاقاً خود مرحوم آقا از زمره افرادی بودند كه مشاهداتشان كم بود! یعنی در آن مراتب عبودیت و مراتب سلوك هرچه مشاهده كمتر باشد نفس مستقیم‌تر و محكم‌تر و متقن‌تر و از خطر به دورتر و در قوای عقلانی محكم‌تر می‌تواند انجام بدهد؛ زیرا به واسطه مشاهداتی كه برای انسان در راه پیدا می‌شود نفس خواهی نخواهی به صورت تمایل پیدا می‌كند. بَه بَه! امروز چه دیدیم! منتظر است كه فردا هم صورت دیگری بیاید، اگر یك دفعه نیاید می‌گوید ا، نشد! چرا این‌طور شد؟ چرا امشب خواب ندیدیم؟! چرا امشب فلان شخص را ندیدیم؟! چرا امشب فلان قضیه را مشاهده نكردیم؟! چرا امشب این ادراك را نكردیم؟! همین‌طور نفس از آن موقعیت استقامت خودش كم‌كم تمایل پیدا می‌كند و به یك موقعیت مجازی می‌رسد. این آن خطری است كه این‌گونه افراد را تهدید می‌كند.

البته همان‌طوری كه عرض كردم این مسئله دست آنها نیست ها! اگر آنها در تحت تربیت یك شخص خبیر و كارشناس به مسائل نفسانی باشند برایشان خطری پیش نمی‌آید، ولی در معرض خطر بودن این افراد بسیار بیش‌تر است از آنهایی كه ... لذا من در جواب دوستانی كه این مطلب را سؤال كردند در عرض این یك ماهی كه ظاهرا به این مطلب می‌پردازیم گفتم: خدا به شما شانس داده تازه، كه انسان نسبت به این مطالب اطلاع ندارد!

اما نتیجه در كجا ظاهر می‌شود؟ مرحوم آقا و بزرگان همیشه بر این مسئله تكیه داشتند؛ قضیه سلوك و تأثیرات سلوك بر نفس، مانند قضیه كندن زمین می‌ماند. بزرگان همیشه این مطلب را مثال می‌زدند: برای كندن چاه آب یك وقتی شما فرض كنید در بعضی جاها هست یك متر انسان بكند به آب می‌رسد، بعضی جاها دو متر، همین‌طور زیادتر تا چاه‌هایی كه عمیق است و در بعضی از اینها، آن شخص حفار به سنگ‌هایی برخورد می‌كند و كندنش مشكل می‌شود و به زحمت و تعب زیاد می‌افتد. این مسئله به این تشبیه شده و این قضیه برای بسیاری از بزرگان اتفاق افتاده كه اینها وقتی‌كه این سنگ را می‌كنند با بسیاری از مشكلات برخورد می‌كنند. چه‌بسا آن‌قدر این سنگ فرض كنید كه استحكام دارد كه این ضربات متوالی به این راحتی و سادگی نمی‌تواند تكه‌هایی از آنها را بردارد، اتلاف وقت زیاد موجب یأس آنها از ادامه این عمل خواهد شد. علی‌كل‌حال با زحمت زیاد وقتی‌كه این قشر از سنگ و این لایه را می‌كنند همین‌كه این كنده می‌شود و این حفره پدید می‌آید، مانند چاه‌های آرتیزین یك مرتبه فوران می‌كند و این آب بالا می‌آید. این آبی كه الان فوران كرده بالا آمده نتیجه یك ضربه و دو ضربه نیست، نتیجه یك ماه ضربه‌ای است كه وارد شده است. یعنی هر یك ضربه‌ای كه بر این لایه وارد شده یك مقدار به این آب و فوران آب كمك كرده، نه اینكه فقط آن ضربه آخر. تمام این زحمات همه به یك طرف و پوچ، همان یك ضربه آخری كه می‌خورد به این لایه و این شكافته می‌شود آن مؤثر است! طبعاً این‌طور نیست.