دیدگاه مكتب عرفان در ارتباط با تكالیف شرعیه و دستورات الهى

بحث ما راجع به افراد عادی است كه اینها طریق تكامل را در زیر سایه مقام ولایت می‌خواهند طی كنند. این افراد همان قانونی كه برای سایر اهداف وجود دارد به آن قانون باید ملتزم بشوند؛ یعنی اگر انسان بدون توجه به مسائل معنوی و اوامر و نواهی كه برای تكامل او لازم است در این دنیا به سیر عادی بشری خودش ادامه بدهد، نتیجه برای او همان حدّ و همان مرحله خواهد بود نه بیشتر. یعنی اگر شخصی ایمان به خدا نداشته باشد، اوامر و نواهی را از طرف پروردگار انجام ندهد در نهایت قضیه در نود سالگی همان مكتسباتی را كه در این دنیا كسب كرده است از چند تا فرمول و چند تا قاعده و چند تا مسئله ریاضی در همان حدّ است، اضافه بر او و اضافه بر این مسئله چیزی نصیب او نخواهد شد هیچی. اگر فرض كنید كه شخصی از اول مشغول در امور ریاضت و ورزش و توانمندی بشود و به حدّی برسد كه بتواند فلان كُشتی‌گیر بشود، در سنّ نود سالگی تمام این امكانات همه را از دست می‌دهد و مانند یك بچه پنج ساله از این دنیا می‌رود، هیچ چیزی بر این مسئله مترتّب نیست. یك عمر سعی كرده رشد كرده، بدن خودش را قوی كرده قوت و قدرتی بدست آورده و بعد هم خداحافظ هیچی، یك انسان عاطل و باطل و بدون اینكه كاری انجام داده باشد.

یا اینكه یك فردی زحمت می‌كشد در یك رشته‌ای از رشته‌های ورزشی سرآمد هم بشود بسیارخب، با یك مرضی كه می‌افتد در منزل و با یك میكروبی كه می‌افتد به جانش، تمام آن زحماتی كه رفته همه از بین می‌رود هیچ نتیجه‌ای هم بر آن مترتّب نمی‌شود. سنّش هم كه از سی و چهل سال به بالا بگذرد دیگر بازنشسته می‌شود باید در منزل بنشیند. نتیجه‌ای عائد زندگی و حیات این شخص نخواهد شد و كمالی مترتّب بر وجود او نخواهد شد. این مسئله در همه فنون وجود دارد، در همه حِرف وجود دارد؛ یك شخص صنعتگر به هر مقدار هم صنعتگر ماهر و حاذقی باشد وقتی‌كه سنّش به شصت سال و هفتاد سال می‌رسد دیگر كاری از او برنمی‌آید تمام شد. باید دیگر برود در منزل. یعنی تمام آن كمالاتی را كه بدست آورده است كمالات مقطعی و در یك برهه خاص از زمان است و این كمالات مترتّب بر روح او نشده است. كمالاتی است كه عارض بر بدن او شده است و با فرسودگی بدن و سستی بدن هم آن كمالات می‌رود پی كار خودش، هیچ، تمام می‌شود می‌رود. می‌ماند این شخص و خودش با یك بچه ده ساله هیچ تفاوتی نمی‌كند هیچ تفاوتی نمی‌كند. ریشش سفید شده، قدش خمیده شده است اما از نقطه نظر تعالی روح و از نقطه نظر نفس مثل یك بچه هفت ساله می‌ماند هیچ تفاوتی نمی‌كند.