حقیقت عقل عملى و نظرى و تفسیر كلمات امیرالمؤمنین علیه السلام بر طبق آن‏

چرا این دفعه را بكن دیگر نكن؟ این در عقل عملیش دارد الآن لَنگ می‌زند نه در عقل نظری. گیرم بر اینكه مطلب ایشان درست است حالا كه باطل است ولی بالأخره از نقطه نظر فتوا و از نقطه نظر حكم به این مطلب رسید. خب حالا به آن‌كار نداریم چرا این مطلب را نسبت به فرزند خود انجام نمی‌دهی؟ نه دیگر، داریم به آن مطلبی كه امیرالمؤمنین دنبالش هستند نزدیك می‌شویم هان، نمی‌دانم رفقا دارند احساس می‌كند كه بحث دارد به چه سمتی می‌رود؟ شما كه می‌آیی حكم می‌كنی و فتوا می‌دهی پیوند قرنیه اشكال دارد، چرا نوبت بچّه‌ات رسید گفتی كه نه این دفعه بكن دیگر نكن. خب فردا آن آقا می‌گوید این كار را بكن دیگر نكن، پس فردا آن می‌گوید، هیچی تمام شد. هر روز یكی می‌گوید آنكه به نفع من است انجام بده و آنچه كه مربوط به دیگران است انجام نده.

پس آنچه كه در نظام اجتماعی از این دو جنبه عقل نظری و عقل عملی برای اصلاح جامعه و برای نظام جامعه مفید است كدام است؟ عقل عملی است، این عقل عملی است كه جامعه را خراب می‌كند، یا جامعه را آباد می‌كند. این عقل عملی است كه امنیت را به جامعه می‌آورد و سلب امنیت از جامعه می‌كند. این عقل عملی است كه نظام را بهم می‌ریزد یا نظام را اصلاح می‌كند. والا مطالب كلّی را همه می‌دانند.

یكی از همین بیولوژیستها آمده بود و راجع به مضرّات سیگار كتابی نوشته بود من هم كتابش را دارم به این كُلفتی است این چه می‌آورد سرطان لثه می‌آورد ششها را چكار می‌كند، اعصاب را فلان می‌كند اوه ... آمده بود مطالبی ... آن وقت خودش روزی چهارتا پاكت سیگار می‌كشد. به او می‌گویند: آقا چرا این‌طوری می‌كنی؟ می‌گوید: بابا دو روز دنیا را می‌خواهیم یك جور بگذرانیم دیگر. بله قبول دارد بر اینكه سیگار این است، مضرّاتش این است این ضررها را خودش دارد می‌آورد، امّا خودش سیگار از دهانش قطع نمی‌شود چرا؟ عقل عملیش دارد لَنگ می‌زند. وقتی شما قبول داری یك چیزی ضرر دارد و مفید نیست چرا وجود خود را با این پیام و با این ارزش و با این مسئله تطبیق نمی‌دهی؟ اینجاست كه انبیاء علیهم‌السّلام و ائمّه و اولیاء برای اصلاح عقل عملی ما آمدند گرچه نسبت به عقل نظری هم مطالبی دارند.