حقیقت و جایگاه مسئلۀ تخصص و تعهد در کیفیت اداره جامعه

ماه رمضان در پیش است و چون دیگر مجلس دیگری ظاهراً بعید است كه منعقد بشود تا انشاءاللَه بعد از ماه رمضان تا خدا چه بخواهد دو سه جمله‌ایی راجع به خصوصیات ماه رمضان من می‌خواستم خدمتتان عرض كنم.

مرحوم آقا معمولًا قبل از ماه رمضان مطالبی را خدمت شاگردانشان می‌فرمودند كه تا آنجایی كه من به خاطر دارم یك روز این مسأله را مطرح كردند كه بزرگان در طریق و اولیاء سلوك به شاگردان خودشان دستور روزه خاصّ‌الخاص را می‌دادند.

روزه سه قسم داریم: یك روزه عام داریم و آن روزه‌ای است كه خوب از مفطراتی كه در رسالات توضیح المسائل هم نوشته شده، از خوردنیها انسان باید امساك كند، دود غلیظ مانند سیگار و غیرسیگار به حلق نبرد كه موجب بطلان، موجب بطلان روزه است. غبار غلیظ، دود غلیظ بردن موجب بطلان است، خوردن موجب بطلان است، سر زیر آب كردن و سایر مسائلی كه خوب اینها به عنوان مفطرات، به عنوان مفطرات در رساله‌های عملیه هم ذكر شده. از اوّل طلوع فجر باید انسان نیت امساك داشته باشد تا هنگام غروب آفتاب و غروب شمس. حالا اگر در بین این روزه غیبت كرد، تهمت زد، جای حرام رفت، محلّ حرام رفت، اینها دیگر این روزه عام را باطل نمی‌كند. این روزه عام به حال خودش هست.

یك روزه داریم روزه خاص است. روزه خاص روزه‌ای است كه انسان اعمالش را و جوارحش را از ارتكاب حرام چه زبان، چه چشم، چه قدم، چه دست از ارتكاب حرام این را نگه دارد. حتّی می‌توانیم در این روزه خاص فكر حرام را هم بگنجانیم، قبل از اینكه به مرتبه اقدام برسد. سوءظن نسبت به برادر مؤمن‌نداشته باشد. فكر بد نسبت به برادر مومن نداشته باشد، نسبت به دیگران نداشته باشد، از شركت در جای حرام خودداری كند، زبانش به غیبت برنگردد. حتّی بعضی از چیزهایی كه جایز است مثلًا فرض كنید كه مرحوم آقای انصاری سؤال كردند: آقا فلان شخص گناهش را آشكارا انجام می‌دهد، می‌شود غیبتش را كرد؟ ایشان فرمودند كه: گفتند كه گناه آشكار خوب جایز است امّا خوب واجب كه نیست. یعنی یك كسی كه عمل حرام انجام می‌دهد، همه هم می‌دانند، انسان بیاید این مطلب را بگوید. خوب این جایز است، غیبت بحساب نمی‌آید، ولی خوب واجب است؟ حالا انسان این مطلب را بگوید. انسان باید كار صحیح‌تر را انجام بدهد كار بهتر را انجام بدهد. غیبت نكند، تهمت نزند، جای خلاف نرود، در ارتباط با مردم پرخاش نكند، سوءظن نسبت به برادر مؤمن نداشته باشد. وقت خودش را بیهوده تلف نكند، به چیزهایی كه ضرر دارد. مرحوم آقا نسبت به حتّی همین غذا خوردن. ما در زمان فرض كنید روزه كه ماه رمضان چطور غذا می‌خوریم؟! ماه رمضان این را خدمتتان عرض كنم این ماه ماهی است كه منّت خدا بر ماست، یعنی ماه رجب و شعبان و رمضان ماهی است، ماههایی است كه خدا بر ما منّت گذاشته و انسان این تعلّق خاطرش را در ماه رمضان و اینها بخصوص در ماه رمضان كه ماه روزه است احساس می‌كند تعلّق خاطرش نسبت به مسائل كم شده. دست انفاقش بازتر شده، احساس هم نوع دوستی و رحمت وعطوفتش بیشتر است. قطعاً این مسأله ثابت است. می‌گویند: در ماه رمضان آمار جرائم می‌آید پایین، این مال چیست؟ آمار جرائم می‌آید پایین و این را خارجیها هم می‌گویند. این بخاطر این است كه انسان وقتی روزه می‌گیرد آن احساسات شهوانی، غرائز شیطانی، غرائز نفسانی یك قدری می‌آید پایین تر. روح تعدّی در انسان كمتر می‌شود، آن حالت سكونت و اطمینان در انسان بیشتر می‌شود، انسان بیشتر در خودش فرو می‌رود، انسان بیشتر به خودش می‌خواهد بپردازد، به كارهای مردم دیگر نمی‌خواهد نگاه كند، نمی‌خواهد چشم داشته باشد. مسائل برایش عادی‌تر است، بسیطتر است، هضم قضایا برایش بهتر است. اینها همه بخاطر این روزه است. و این معده عجیب است و مسائلی كه راجع به معده است عجیب است. راجع به غذا و راجع به خصوص خیلی عجیب است. این خصوصیت مربوط به روزه است. این منّت را خداوند بر ما قرار داده كه عنایت و نظرش روی این سه ماه است. البتّه ایام، بعضی از ایام بخصوص در ایام سال هم هست كه همین جهت است. حالا این ماه رمضان از این نقطه نظر كه بالأخره دیگر روزه واجب می‌شود. حالا در ماه رجب می‌گویند هر مقداری كه می‌توانی روزه بگیر یا در ماه شعبان. امّا این در ماه رمضان خدا بخاطر اینكه نعمتش را و آن رحمتش را بر بندگان تمام كند، اجبار به روزه هم می‌كند. می‌گوید: باید روزه بگیری. بخواهی نخواهی باید این كار را انجام بدهی. انگار مانند طبیبی كه خودش دوا می‌دهد و خودش هم می‌آید آمپول را تزریق می‌كند. یعنی ولو اینكه حالا فرض كنید كه بچّه دردش بیاید و اینها. این كاری به دردش ندارد، آن می‌خواهد این بهبود و صحّت پیدا كند. خدا می‌خواهد با این ماه رمضان ما را مجبور كند به ورود در حریم خودش. مجبور كند به وارد شدن در این سفره‌ای كه در این ماه قرار داده. آن سفره چیست؟ آن سفره‌ای است كه با خوردن و خوابیدن جور در نمی‌آید. آن نعمتی است كه با پر كردن شكم منافات دارد، آن نعمتی است كه در گرسنگی به انسان می‌دهند. هان، در گرسنگی می‌دهند. سیر باشی گیرتان نمی‌آید. نه گیر من می‌آید نه گیر كس دیگری.