ارزش والای مقام عبودیت‏

امام صادق علیه‌السّلام می‌فرمایند: اگر می‌خواهی عبد بشوی، باید سه چیز را در نظر داشته باشی؛ مسأله اوّل این كه هر چه كه به دستت می‌آید، این را مال خدا بدانی. از كجا آمده؟ همین طور كه از آسمان نیامده است. ما كه از صبح بلند می‌شویم، از خواب برمی‌خیزیم، یك دفعه زیر رختخوابمان كه فرض كنید یك میلیون نمی‌بینیم هست. می‌رویم، فرض كنید كه حُجره داشته باشیم، می‌رویم حُجره‌مان، كارخانه‌ای داشته باشیم می‌رویم كارخانه‌مان، مطبّی داشته باشیم می‌رویم مطبّمان، بیمارستان داشته باشیم می‌رویم، این تجارتخانه‌ای، دفتری، دَستَكی، بالاخره باید امور ظاهر باید انجام بشود. این ارباب رجوع اینهائی كه می‌آیند اینجا از كجا می‌آیند؟ ما اینها را از خانه‌هایشان آوردیم بیرون یا خودشان آمدند؟ خودشان آمدند دیگر. چه كسی اینها را فرستاده است؟ چرا جای دیگر نرفتند؟ یك حساب سرانگشتی دارد و قبلًا هم این مسائل را عرض كردیم. این چیست؟ از خدا بداند. وقتی كه از خدا دانست آمدنش، رفتنش را از خدا بداند، هر دو از خداست. بالاخره تفاوتی در این مسأله نمی‌داند. حالا كه ما از خدا دانستیم‌چه كنیم؟ می‌فرماید امام: يرَونَ المالَ مَالَ اللَه‌ «عبید مال را مال خدا می‌داند» يضَعُونَهُ حَيْثُ أمَرَهُمُ اللَه بِهِ. «این را در جایی قرار می‌دهند كه خدا گفته است» خدا چه گفته است؟ خدا گفته این مال را كجا قرار بدهید، در كجا صرف كنید. قوانینی جعل كرده، مبانی وضع كرده، مِلاكاتی برای انسان آورده كه با توجّه به این ملاكات و با توجّه به این مسائل است، انسان تكلیف خود را نسبت به خرج مال می‌داند.

روایتی از امام صادق علیه‌السّلام است در تفسیر عیاشی؛ أبان بن تَغلِب از امام صادق علیه‌السّلام نقل می‌كند؛ حضرت می‌فرماید: آیا خیال كردید مالی را كه خداوند به یك شخص می‌دهد به لحاظ قابلیت او می‌دهد؟ چون این شخص قابلیت دارد به او مال می‌دهد؟ یا این كه امساكی را كه از یك شخص می‌كند آیا به لحاظ این است كه او قابلیت ندارد؟ یعنی امام می‌خواهد بفرماید: آیا چون این شخص قابلیت دارد و قابلیت را از خود می‌بیند پس خود را مستحق أعطاء پروردگار به حساب می‌آورد؟ این شخص مثل بقیه اشخاص است، چه فرق می‌كند؟ نه این طور نیست. حضرت می‌فرماید: مالی را كه خدا به انسان می‌دهد باید شخص در مصرفش، در مركبش، در منزلش، در غذایش، باید رعایت اقتصاد را بر طبق شئون خودش بكند حضرت می‌فرمایند و بقّیه او را باید در اموری كه او تعیین كرده فقرا، ایتام، امور خیر، امور عامّ‌المنفعه، اموری كه برای جامعه مفید است، اموری كه برای تحصیل رضای الهی است، باید در آنها خرج كند. اگر این‌كار را كرد استفاده حلال از این مال كرده است و اگر این كار را نكرد در آنجا باید حساب پس بدهد.