كیفیت نزول حقیقت علم در مجارى عالم وجود

امّا معرفتی كه در پشت این قضیه است و اینكه مردم بدانند مبدأ از جای دیگری بود، همان‌ (ما يَنْفَعُ النَّاسَ فَيَمْكُثُ فِي الْأَرْضِ) است كه برای آنها نفع دارد و باقی می‌ماند.

البته این برای آن كسی است كه چشم بیدار داشته باشد و بخواهد پند و عبرت بگیرد؛ چراكه در آیه شریفه می‌فرماید:

(وَ كَأَيِّنْ مِنْ آيَةٍ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ يَمُرُّونَ عَلَيْها وَ هُمْ عَنْها مُعْرِضُونَ).¹

«و چه‌بسیار آیات و نشانه‌هایی در آسمان‌ها و زمین وجود دارند كه مردم پیوسته بر آنها می‌گذرند و مشاهده می‌كنند، درحالی‌كه از آن علامت‌های توحید حق عبرت نمی‌گیرند و اعراض می‌نمایند.»

باری، مقصود از اینكه خداوند از آسمان آب فرو می‌فرستد، همان فیض قدرت است؛ به‌عنوان‌مثال این كتابی را كه بنده از روی زمین برداشتم و یا یك وزنه سیصدكیلویی را كه یك وزنه‌بردار با یك ضرب بلند می كند، تخیل نیست و بالاخره به‌واسطه قدرت شخص است؛ معنای «زَبَد» و حباب و پُف انتساب این قدرت به «من» است كه می‌گوییم: «من آن را برداشتم و اگر شما می‌توانید بیایید و بردارید.» اما چون این زبد باید از بین برود، یك میكروبی كه باید هزاران برابر شود تا به چشم بیاید، وارد بدن او می‌شود و نمی‌تواند دست خود را بلند كند و مگسی را از صورتش كنار بزند؛ و اثری از هالترها و وزنه‌های سیصدكیلویی باقی نمی‌ماند. این دیدگاه معنای‌ (ما يَنْفَعُ النَّاسَ فَيَمْكُثُ فِي الْأَرْضِ) است.

برداشت توحیدی از كیفیت شهادت امیرالمؤمنین علیه‌السّلام‌

امیرالمؤمنین علیه‌السّلام هنگام وفات به همه درس عبرت می‌دهد و می‌گوید: ای مردم، ببینید آن علی كه درِ خیبر را كند و خورشید را با اشاره‌ای برگرداند²، به چه روزی افتاده است! ای مردم، ببینید كسی‌كه با عمروبن‌عبدود كه یك بچه‌شتر را بر روی دست می‌گرفت درافتاد،³ به چه وضعی افتاده است!

چون ابن‌ملجم شمشیر را سم داده و سم در بدن امیرالمؤمنین اثر كرده بود، نمی‌توانستند دست خود را بلند كنند و دیگران عرق پیشانی را با دستمال خشك می‌كردند، و آن‌قدر روی حضرت زرد شده بود كه تشخیص داده نمی‌شد دستمال زردی كه به سر بسته بودند زردتر است یا صورت مبارك!⁴