مرتب سازی:
اهداف تربیتى امام صادق علیهالسّلام در ارتباط با عنوان بصرى
18روزی بعد از زیارت امیرالمؤمنین علیهالسّلام در كنار ایوان حرم مینشیند و زبان شِكوه و گلایه را نسبت به حضرت باز میكند كه (یا علی! بیستودو سال است ما با طلب و نیازی كه داریم، به این مسائل و اوراد و اذكار مشغول هستیم و مجاهده میكنیم.)
در این هنگام كبوتری را مشاهده میكند كه روی تكهنان خشكی در ایوان مینشیند و برای خرد كردن، آن را منقار میزند اما فایدهای نمیبخشد؛ تا اینكه خسته میشود و میرود. بعد از مدتی دوباره برمیگردد و باز شروع به نوك زدن میكند، ولی حاصلی نمیگیرد و میرود. این كبوتر بیش از پانزده مرتبه میرود و میآید و تقلّا میكند تا اینكه این نان خشكیده را كاملًا ریزریز میكند و در رفتوآمد متعددی برای جوجههای خود میبرد.1
امیرالمؤمنین علیهالسّلام در آنجا به نفس او القا كردند كه اگر میخواهی برسی، باید مانند این كبوتر باشی! چرا این كبوتر اینقدر رفت و برگشت و اینگونه بر سر این تكهنان تلاش كرد اما دست برنداشت؟ چون جوجههایش گرسنه بودند و او جای دیگر غذایی پیدا نكرد. اگر تو نیز گرسنهای نباید دست از تلاش برداری و اگر سیری برو! مگر گرسنه میتواند دست از تلاش بردارد و بهدنبال غذا نرود؟! ایشان این را بهعنوان پیغامی تلقّی كرد و استقامت را ادامه داد و به جایی رسید كه بزرگان به حال او غبطه میخوردند.
حصول آنی نتیجه اعمال انسان، حتی در صورت عدم انكشاف آن
نكته بسیار مهم این است كه نتیجه تمام اعمال ما بعداً بهدست نمیآید، بلكه همان موقع حاصل میشود. اینطور نیست كه آخوند ملّا حسینقلی بیستودو سال زحمت بكشد و بعد از آن خداوند یكباره فتح باب كند؛ بلكه بیستودو سال كشف باب میشد و ایشان متوجه نمیشده است!
نتیجه هر قدمی كه انسان در سلوك بردارد، همان جا برایش حاصل شده است، منتها ممكن است همان موقع روشن و آشكار نشود. درست مانند صفحاتی كه در كامپیوتر ذخیره شده و بعد با فشار دادن یك كلید تمام آن نمایش داده شود؛ اینطور نیست كه هیچچیز در كامپیوتر نباشد و یكدفعه تمام این معلومات بهوجود بیاید.
- مطلع انوار، ج ٣، ص ٤٤.