خصوصیات ماه مبارک رمضان

در زمان سابق ـ در زمان شاه ـ من یک وقت در روزنامه می‌خواندم که یکی از این سناتورها گفته بود: «اگر آقایان دولتی‌ها برای رفتن به مکه و انجام حج در ماه ذی‌حجه دچار مشکل هستند، خب در تابستان بروند!» [غافل از اینکه] خداوند اثراتی را در ماه ذی‌قعده و به‌خصوص دهۀ اول ماه ذی‌حجه ـ که همان اربعین حضرت موسی است ـ قرار داده که این آثار دهۀ ذی‌حجه در محرّم نیست. آثاری را خداوند در ماه رجب قرار داده که در جمادی‌الاُولی و جمادی‌الثانیه نیست. اینها قراردادی نیست، مشیّت خداست. هی شما بیایید و بگویید که جای اینها را عوض می‌کنیم و به‌جای رجب، ذی‌حجه را قرار می‌دهیم؛ [اما بدانید که در صورت تغییر] آن اثر را دیگر ندارند. التفات فرمودید؟ از این نقطه‌نظر ما می‌گوییم تاریخ مسلمان‌ها باید تاریخ قمری باشد.

چرا؟ چون یک مسئلۀ وضعی نیست؛ یک مسئلۀ قراردادی نیست؛ یک واقعۀ تکوینی است. همان‌طوری‌که شب، یک واقعۀ تکوینی است و ما هرچه فرض کنیم الآن روز است، خب، الآن روز نمی‌شود. یا اگر فرض کنیم شب است، شب نمی‌شود. شب این است که خورشید در پشت زمین قرار بگیرد و روز این است که خورشید بالای زمین بیاید؛ این دیگر قراردادی نیست، واقعی است. ما در منزلمان باشیم همین اثر است، در کوچه و خیابان هم بیاییم همین است؛ [واقعیت] در اختیار ما و روی میز و قرارداد نیست.

مرزهای اسلام کجاست؟ جغرافیا یا مکتب؟

الآن مسئله‌ای به یادم آمد که تذکرش بجاست؛ و آن اینکه این مرزهایی را که ما فرض کنید مرز ایران می‌دانیم و غیر از آن را «خارجه» می‌خوانیم، این مرزها چیست؟ واقعاً این مرزها، مرزهای واقعی هستند؟ نه؛ مرز ایران یک مرز واقعی نیست. شما الآن به سابق برگردید؛ ببینید در زمان ناصرالدّین‌شاه مرز ما چه بود؟ در زمان فتحعلی‌شاه چه بود؟ هی به عقب برگردید؛ در زمان زندیّه چه بود؟ در زمان نادرشاه چه بود؟