خصوصیات ماه مبارک رمضان

[أعوذُ بالله من الشّیطان الرّجیم

بسم الله الرّحمن الرّحیم]

اثرات تکوینی و تغییرناپذیر مناسبت‌های دینی

[رسول خدا صلّی الله علَیه و آله و سلّم می‌فرمایند]:

شَهرٌ دُعیتُم فیهِ إلیٰ ضیافةِ اللهِ... أنفاسُکُم فیهِ تَسبیحٌ و نَومُکُم فیهِ عِبادَةٌ.¹

پیغمبر اکرم راجع به ماه مبارک رمضان تعبیری دارند که این تعبیر در سایر موارد نیست. هرچه هست، عنایت خداوند بر مقتضای مشیّت و مصلحت خودش، بر زمان‌ها و برهه‌هایی تعلق می‌گیرد که آن زمان‌ها از نقطه‌نظر خصوصیت با هم اختلاف دارند و این یک مسئلۀ قراردادی نیست؛ مثل ـ فرض کنید ـ ایام سال (فروردین و اردیبهشت و خرداد و اَمُرداد و امثال‌ذلک) که اینها یک مسئلۀ قراردادی است.

شما می‌توانید اول سال را همین امشب قرار بدهید؛ چون کرۀ زمین در ارتباطش با آن فلَکی که به دور اوست، [گردشی] 360 درجه دارد؛ لذا شما هر نقطه‌ای از این دایره را مبدأ برای سال حساب کنید، کار اشتباهی نکرده‌اید. حالا فرض کنید که اول ماه فروردین را اول سال قرار می‌دهند؛ از کجا قرار می‌دهند؟ آیه آمده؟! به آنها وحی شده؟! از کجا؟ می‌گویند:

در اول‌سالی که زمین براساس آن برج‌هایی که منجّمین سابق و هیَئیّین سابق قرار داده بودند، از برج حوت ـ که به معنای ماهی است ـ منتقل می‌شود به برج حمَل.

خب، حالا بنده می‌گویم نه، از امشب منتقل بشود؛ هیچ آیه‌ای نیامده که حتماً بایستی فرض کنید اول فروردین مبدأ برای سال باشد. یا اینکه مسیحی‌ها اول ژانْویه را مبدأ سال می‌گیرند و عالم هم به‌هم نمی‌خورد. بله، فُرسِ قدیم، اول فروردین را می‌گرفت و ما مسلمان‌ها اول محرم را برای تاریخمان مبدأ قرار می‌دهیم؛ منتها فرق بین ما و آنها در این است که کار آنها یک کار قراردادی است. اگر کسی به آنها بگوید بر چه اساسی شما ابتدای سال را از اول فروردین قرار می‌دهید، جوابی ندارند بدهند.

[می‌گویند]: «دلمان می‌خواهد». بالأخره باید در طول سال، یک روز را [به‌عنوان مبدأ] قرار دهیم. حالا آن روز را مثلاً استخاره می‌کنید یا تفألی می‌زنید و روز اول فروردین قرار می‌دهید. اگر به مسیحی‌ها هم بگویند شما چرا اول سال را اول ژانویه قرار می‌دهید، می‌گویند: «دلمان می‌خواهد». اما ما نمی‌توانیم بگوییم دلمان می‌خواهد؛ چرا؟ چون ماهی که ما تاریخ خود قرار می‌دهیم، اثر وضعی دارد و قراردادی نیست؛ یعنی بر این ماه‌های سال اثراتی در نفس انسان و از نقطه‌نظر تربیت روحی وجود دارد که ما نمی‌توانیم آن اثر را جابه‌جا کنیم.