یقین و اطمینان قلبی، شرط حیاتی سلوک

‍﴿فَلِلَّهِ ٱلْحُجَّةُ ٱلْبَٰلِغَةُ﴾! خدا حجّتِ بالغه دارد؛ دلیلی که آن دلیل می‌رسد، نه اینکه فقط یک دلیلی است و هیچ کاری ندارد، نه؛ دلیلی که در دلالتِ خودش بلوغ دارد، رساست، کافی است، اشباع می‌کند، این را می‌گویند ﴿ٱلْحُجَّةُ ٱلْبَٰلِغَةُ﴾. یعنی این حجت آدم را چهارمیخ می‌کند؛ این دلیلْ تمام دور و برِ انسان را می‌بندد.

امیرالمؤمنین برخلاف خلفاء، تبعیت از خود را به دیگران تحمیل نمی‌کرد

ما همین روش را در تاریخِ ائمه علیهم‌السلام داریم. امیرالمؤمنین علیه‌السلام وقتی به حکومت رسید، آیا به کسی گفت: «باید بیایید حتماً از من تبعیت کنید»؟ نگفت! [بلکه کلام حضرت این بود:] «هرکس می‌خواهد بیاید، هرکس می‌خواهد نیاید؛ خودتان می‌دانید!» اما عمر چه کرد؟ ابوبکر چه کرد؟ گفت: «هرکس از من متابعت نکند، او را می‌کشم» و کشت! دخترِ پیغمبر را کشت؛ مالک‌بن‌نویره¹ را کشت؛ و آن مسائل بعد اتفاق افتاد. «چون از من تبعیت نمی‌کنید، چون خلافتِ مرا قبول ندارید [می‌کشم]!» این خلافت، خلافتِ عمر است، خلافتِ ابوبکر است که این‌طور است. اما امیرالمؤمنین چه می‌فرماید؟ [می‌فرماید:] «[تبعیت] نمی‌کنی، نکن.»

تا پیش از قتل و غارت، خوارج در حکومت امیرالمؤمنین آزادی بیان و عقیده داشتند

خوارجِ نهروان² گفتند: «یا علی، ما اصلاً تو را قبول نداریم.» گفت: «نداشته باشید.» [گفتند:] «ما می‌رویم جُدا [در] بیرونِ کوفه برای خودمان یک دارودستکی درست می‌کنیم، همان‌جا هستیم.» [حضرت فرمودند:] «خب باشید! خودتان می‌دانید!» کسی هم کاری [به آنها] نداشت.

دوازده‌هزار نفر آمدند بعد از جریانِ جنگِ صفین، از امیرالمؤمنین علیه‌السلام جدا شدند؛ گفتند: «آقا، اصلاً خرِ ما از کرّگی دُم نداشت؛ نه علی، نه معاویه؛ هیچ‌کدام! بلند شویم برویم برای خودمان یک حزبِ سومی درست بکنیم و برای خودمان باشیم، راحت شویم.» حضرت هم فرمودند: «خودتان می‌دانید! من متکفّلِ دینِ شما نیستم. من امیر بر این مردمم و باید نسبت به امنیتِ این مردم، احساسِ وظیفه کنم. شما که تحت حکومتِ من نیستید، بنده وظیفه ندارم شما را بکُشم؛ بفرمایید بروید.»