امام زمان علیه السّلام از منظر نقل و عقل
و تبیین جایگاه امامت و ولایت
مرتب سازی:
امام زمان علیه السّلام از منظر نقل و عقل
9استاد: البته این مطلب هست که: «أفضَلُ الأعمالِ أحْمَزُها»؛1 اگر کسی یک طاعتی را در یک شرایط سخت و صعبی انجام بدهد، طبعاً یک اثر بیشتری دارد؛ ولی خب در زمان حضرت یک عنایت و موهبت است، شما نمیخواهید؟! آیا میخواهید بگویید که آقا، ما نمیخواهیم ظهور کنید و میخواهیم [در غیبت و سختی بمانیم]؟! نه آقا، حالکه دو دستی دارند حلوا را میدهند، چرا نمیگیرید؟! خودشان دارند میدهند! انسان قبل از ظهور کارش را انجام میدهد، حالا که ظهور میآید، آیا بگوید: ظهور را نمیخواهیم، بلکه میخواهیم «أفضلُ الأعمال» داشته باشیم؟! نه دیگر، دارند مفت و مجانی یک عنایتی میکنند!
تلمیذ: برای سُلاّک تفاوتی نمیکند؟
استاد: نه، سالک راه خودش را انجام میدهد.
آیا چند امام در یک زمان میتوانند باشند؟
تلمیذ: آیا ضابطه ولایت است که فرمودید امیرالمؤمنین در سنّ سی و چند سالگی به امامت رسیدند؟ یعنی نمیشود که در زمان وجود مبارک پیغمبر، امیرالمؤمنین به امامت برسند؟ یعنی آن موقع امام نبودند، یا در زمان امام حسن، امام حسین امام نبودند!
استاد: بله، نبودند.
تلمیذ: حالا در این رابطه، فرقی هم از جنبۀ حقیقت بین امامت و ولایت نیست؟ امامت ظاهر ولایت و ولایت باطن امامت است.
استاد: بله.
تلمیذ: بنابراین در زمانی که وجود مبارک حضرت صاحبالأمر هست، ولایت هم که هست؛ یعنی شخص ولیّ هم حضور دارد و دارد کار میکند. چطور میشود در یک زمان دو تا ولیّ میتواند کار کند، اما در یک زمان دو تا امام نمیتوانند؟
ولایت طولیِ اولیای الهی، تحتِ ولایت امام علیه السلام
استاد: ولیّ در تحتِ ولایت امام است و ولایتش ولایت طولی است، نه ولایت عرضی؛ اما [ولایت] امام عرضی است! لذا دو چیز در عرض هم نمیتواند قرار بگیرد و دو مشرب ندارد؛ [اما در اینصورت] دو مشرب و دو علت میشود و توارد علّتین بر معلول واحد هم که نمیشود.2 بنابراین خود شخص ولیّ متصل به امام است.3
تلمیذ: در استفاده از منبع ولایتِ امام شالودۀ ولیّ هیچ تأثیر ندارد؟
- النهایة، ابناثیر، ج 1، ص 440:
«فی حدیثِ ابنعبّاس: سُئِلَ رسولُ اللهِ صلّی الله علیه [و آله] و سلّم: أیُّ الأعمالِ أفضلُ؟ فقال: أحْمزُها.» ترجمه:
«از رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم پرسیدند: کدامینِ اعمال افضل است؟ حضرت فرمودند: ”آن عمل که دشوارتر و سختتر است.“» (محقق)
نهج البلاغة (صبحی صالح)، ص 511:
«و قال علیه السّلام: أفضلُ الأعمالِ ما أکرَهتَ نَفسَکَ علیه.» ترجمه:
«امیرالمؤمنین علیه السّلام فرمود: ”بهترینِ اعمال آن است که نفست را با وجود بیمیلی بر آن واداشتی.“» (محقق) - رجوع شود به الحکمة المتعالیة، ج 2، ص 209 ـ 212.
- نرمافزار جامع آوای ملکوت، سخنرانی، سلوک خانواده ـ طهران، جلسه 24:
«سؤال: در زمان غیبت امام عصر حضرت حجّة بن الحسن ارواحنا له الفداء آیا ولیّ خدا در روی زمین یک نفر است یا در یک زمان چند ولیّ خدا میتواند وجود داشته باشد؟
جواب: این مسئله اختصاصی به زمان امام زمان ندارد، بلکه در زمان همۀ ائمه مطلب به همین کیفیت است. ممکن است در روی زمین یک نفر باشد یا دو نفر باشد؛ اما بنده از مرحوم آقا شنیدم که بیش از دو نفر تا بهحال نبوده است.
سؤال: براساس سلسلۀ مراتب طولی چگونه میشود که در یک زمان چند ولیّ خدا وجود داشته باشد؟
جواب: این هیچ ارتباطی به سلسلۀ مراتب طولی ندارد، زیرا ارتباط خداوند با همۀ بندگانش به خصوصِ همان بنده بستگی دارد. «الطّرُقُ إلَی اللهِ بِعَدَدِ أنفاسِ الخلائِق»* یا: «بعددِ نُفوسِ الخلائق.»**
هر شخصی با خدای خودش یکنحوه ارتباطی دارد؛ آن ارتباط تقویت میشود تا به مقام تجرّد و فناء میرسد، یا آن ارتباط تقویت نمیشود و در همان مراتب باقی میماند. اگر حتی تمام دنیا قابلیت این را داشته باشند و بتوانند قدم راستین در راه خدا و سیر و سلوک بگذارند، تمام چهار میلیارد یا پنج میلیارد مردم زمین در آنِ واحد میشوند ولیّ خدا و این قضیه هیچ اشکالی بهوجود نمیآورد.
سؤال: نحوۀ ارتباط ولیّ خدا با امام زمان چگونه است؟
جواب: ارتباط ولیّ خدا [به نحوی است که] معیّت با امام زمان دارد؛ یعنی چطور انسان نمیتواند از خودش غافل شود و چگونه ما نسبت به دو دست خودمان به یک میزان تسلط و احاطه داریم ـ الآن اگر من این دستم را در تعلّق به خودم نگاه کنم، با این دست چه تفاوتی میبینم؟ هیچ تفاوتی وجود ندارد و به همان مقدار که این دست به بدن تعلّق دارد به همین مقدار دست دیگر هم تعلّق دارد ـ ارتباط ولیّ خدا با امام زمان مانند ارتباط دست نسبت به بدن است! یعنی هیچگونه و به اندازۀ سرِ سوزنی انفکاک بین ولیّ خدا و بین امام زمان قابل تصور نیست؛ اگر انفکاک باشد دلیل بر این است که آن شخص به مقام ولایت نرسیده است.
بنابراین از این مسئله این استفاده را میکنیم: ولیّ خدا، آن کسی که به مقام ولایت رسیده و تمام مراتب طولی را طی کرده و بقاء پیدا کرده است، تمام مطالب و کلامی را که میگوید عین کلامی است که امام علیه السّلام میگویند بدون یک سر سوزن تفاوت.»
* جامع الأسرار و منبع الأنوار، ص 8 و 95 و 121.
** الله شناسی، ج 1، ص 212:
«”راههای بهسوی خدا به تعداد نفس کشیدنهای مخلوقات میباشد.“ و بعضی ”بعدد نفوسِ الخلائِق“ گفتهاند، یعنی: ”به تعداد جانهای مخلوقات.“ و علیٰکلّتقدیر، این عبارت مضمون حدیثی نیست بلکه گفتار حکیمانۀ بعضی از حکماء میباشد.»
- النهایة، ابناثیر، ج 1، ص 440: