ولایت تکوینی انبیاء و ائمه علیهم‌السلام
چگونگی جمع میان ارادۀ خدا و تصرّف واسطه‌های مشیّت الهی
ولایت تکوینی انبیاء و ائمه علیهم‌السلام، موضوع سومین جلسه از سخنرانی‌های «ولایت تکوینی» است که در لبنان برگزار گردیده است. در این جلسه آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی ابتدا این اشکال را پاسخ می‌دهند که بعضی آیات، امر را مختصّ خدا می‌دانند (مانند ﴿إِذَا أَرَادَ شَيْئاً أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ﴾) و بعضی آیات به وجود عواملی تصریح می‌کنند (مانند ﴿الَّذِينَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ﴾)؛ جمع میان این آیات این است که تصرّف واسطه‌ها، در طول ارادۀ پروردگار و با اذن اوست و هیچ قدرتی مستقل از قدرت الهی نیست. ایشان سپس به توضیح «اختیار انسان» با وجود «ارادۀ الهی» می‌پردازند؛ که انسان ولایت تکوینی دارد، اما این ولایت، غیرمستقل از خداوند است. آیتالله طهرانی در ادامه، پس از بیان معنای «اذن» در ﴿وَإِذْ تَخْلُقُ مِنَ الطِّينِ كهَيْئَةِ الطَّيْرِ بِإِذْنِي﴾، به این نکته می‌پردازند که باور عامۀ مردم، امکان ولایت تکوینی ائمه را نمی‌پذیرد؛ اما با استناد به ولایت آصف بن برخیا، ولایت ائمه و امکان ولایت شیعیان را اثبات می‌نمایند.
ولایت تکوینی انبیاء و ائمه علیهم‌السلام
توضیحات:
ولایت تکوینی انبیاء و ائمه علیهم‌السلام، موضوع سومین جلسه از سخنرانی‌های «ولایت تکوینی» است که در لبنان برگزار گردیده است. در این جلسه آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی ابتدا این اشکال را پاسخ می‌دهند که بعضی آیات، امر را مختصّ خدا می‌دانند (مانند ﴿إِذَا أَرَادَ شَيْئاً أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ﴾) و بعضی آیات به وجود عواملی تصریح می‌کنند (مانند ﴿الَّذِينَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ﴾)؛ جمع میان این آیات این است که تصرّف واسطه‌ها، در طول ارادۀ پروردگار و با اذن اوست و هیچ قدرتی مستقل از قدرت الهی نیست. ایشان سپس به توضیح «اختیار انسان» با وجود «ارادۀ الهی» می‌پردازند؛ که انسان ولایت تکوینی دارد، اما این ولایت، غیرمستقل از خداوند است. آیتالله طهرانی در ادامه، پس از بیان معنای «اذن» در ﴿وَإِذْ تَخْلُقُ مِنَ الطِّينِ كهَيْئَةِ الطَّيْرِ بِإِذْنِي﴾، به این نکته می‌پردازند که باور عامۀ مردم، امکان ولایت تکوینی ائمه را نمی‌پذیرد؛ اما با استناد به ولایت آصف بن برخیا، ولایت ائمه و امکان ولایت شیعیان را اثبات می‌نمایند.
ولایت تکوینی انبیاء و ائمه علیهم‌السلام
13این استعداد در هر شخصی که فعلیت پیدا کند، در واقع او مجاز به انجام این فعل در عالم خارج می‌شود؛ و اگر این استعداد وجود نداشته باشد، آن شخص اذن و اجازه نخواهد داشت؛ مثل ما که مجاز نیستیم، چون به این مرتبه نرسیده‌ایم. و امام علیه السّلام رسیده است، پس در حقیقت او دارای اذن می‌باشد. این معنای اذنی است که در آیه آمده است.
وجود ولایت تکوینی در رسول خدا و ائمه علیهم السّلام
روایات فراوانی دربارۀ قدرتِ رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم و امام علیه السّلام در انجام انواع امور خارق عادت و بروز معجزات وارد شده است.1 این مسئله همان ولایت تکوینی است که مراد از آن این است که امام علیه السّلام به‌واسطۀ توفیقات الهی به مرتبه‌ای رسیده است که استعداد ایجاد این مسائل را در عالم خارج دارا می‌باشد.
قابل پذیرش نبودن ولایت تکوینی ائمه در نگاه عامۀ مردم
اما همان‌طور که قبلاً عرض شد، در اینجا [میان ولایت تکوینی ملائکه با ولایت تکوینیِ ائمه علیهم السّلام، در نگاه مردم] تفاوتی وجود دارد. این مسئله عجیب است که اگر ملائکه چنین اموری [خارق عادت] را انجام دهند، ما شگفت‌زده نمی‌شویم و وقوع آن را انکار نمی‌کنیم؛ اما اگر انسانی مثل امام علیه السّلام انجام دهد، گفته می‌شود: «او که نمی‌تواند خودش این کار را انجام دهد؛ بلکه خدا دعای او را اجابت کرده است!»
وجود ولایت تکوینی در آصف بن برخیا، و در ائمه و شیعیان به‌نحو اعلی
درحالی‌که آیات زیادی در قرآن کریم تصریح می‌کند که برخی از افراد قدرت انجام کارهای خارق عادت را داشته‌اند. قرآن کریم در داستان حضرت سلیمان و آصف بن برخیا بیان می‌فرماید: ﴿قَالَ الَّذِي عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الكِتَابِ أنَا آتِيكَ بِهِ قبَلَ أن يَرْتَدَّ إليكَ طَرْفُكَ﴾.2 و او [که از علم کتاب نصیبی داشت] آصف بن برخیاست که وزیر حضرت سلیمان علیه السّلام بود.3 او پیامبر نبود اما خداوند او را قادر کرده بود که تخت بلقیس را در یک لحظه، از نواحی بعیده به [جایی که حضرت سلیمان قرار داشت بیاورد]؛ در یک لحظه! حال چه تخت را در آنجا معدوم کرده و دوباره در کنار حضرت سلیمان از نو خلق کرده باشد، و چه به‌واسطۀ طیّ‌السماء یا طیّ‌الأرض در یک لحظه تخت را آورده باشد؛ همۀ اینها امکان دارد. علی‌کلّ‌حال مسئلۀ غریبی است و از کرامات و معجزات است که آصف با ولایت تکوینی انجام داده است. یعنی ولایت تکوینی عامل این قضیّه است و ما نمی‌توانیم چنین تصرفی انجام دهیم.
- رجوع شود به عیون المعجزات؛ نوادر المعجزات؛ الخرائج و الجرائح؛ مدینة معاجز الأئمّة.
- سورۀ نمل (27) آیۀ 40. امام‌شناسی، ج 4، ص 109:
«گفت آن کسی که در نزد او بعضی از علم کتاب بود به حضرت سلیمان: ”من تخت بلقیس را از شهر سَبا برای شما می‌آورم قبل از اینکه چشم به هم بگذاری!“» - تفسیر القمی، ج 2، ص 128؛ إثبات الوصیّة، ص 73.