ولایت تکوینی انبیاء و ائمه علیهم‌السلام

بنابراین، با وجود آنکه ما در خود توانایی و انرژی احساس می‌کنیم، درعین‌حال می‌بینیم این قدرت از مواد و عواملی (مانند آب و هوا و غذا) به دست آمده است که استفاده کرده‌ایم. یعنی می‌توانیم از دو جنبه به مسئله نگاه کنیم: از یک طرف می‌بینیم که این قوّت و حیات در ما وجود دارد، و از طرف دیگر می‌بینیم این قدرت و حیات نتیجۀ استفاده از غذاهاست.

وقتی به کیفیت عالَمِ علت و معلول فکر می‌کنیم...¹ [متوجه می‌شویم] این قدرت از طرف خداوند متعال است، و این [مسئله] یکی است. منظور از «توحید افعالی» همین است؛ یعنی یک قدرت وجود دارد که در همه‌چیز به‌طور یکسان ساری و جاری است. قدرتِ ما همان قدرتی است که جبرائیل دارد؛ قدرتی که در جبرائیل است، همان قدرتی است که حضرت عیسی دارد.²

[اگر به] دست و پا و سایر اعضای مختلف بدن [دقت کنیم] می‌بینیم که هر عضو از اعضای انسان، خاصیتی مخصوص به خود دارد: چشم می‌بیند، گوش می‌شنود، زبان تکلم می‌کند و دست حرکت می‌کند. اگر ما واقعاً در خود تأمل کنیم، آیا می‌بینیم هر جزء از اجزای بدن قدرت خاص و جداگانه‌ای دارد، یا می‌بینیم که یک قدرت واحد وجود دارد که در همۀ اعضا جاری است؟ البتّه قدرت واحدی می‌بینیم.

این قدرت گاهی در گوش ظهور پیدا می‌کند؛ گاهی در چشم ظهور می‌کند و انسان به‌واسطۀ آن می‌بیند؛ گاهی در دست بروز می‌کند و دست حرکت می‌کند. پس قدرت یکی است، منتها در همۀ اجزا و اعضا منتشر شده است. این قدرت همان قوّت روح و نفس است؛ روح با قوّتی که دارد از این اجزاء و جوارح استفاده می‌کند.³

معنای اذن در آیۀ ﴿وَإِذْ تَخْلُقُ مِنَ الطِّينِ كهَيْئَةِ الطَّيْرِ بِإِذْنِي﴾

با توجه به آنچه ذکر شد، اِذنی که در آیۀ ﴿وَإِذْ تَخْلُقُ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ بِإِذْنِي فَتَنْفُخُ فِيهَا فَتَكُونُ طَيْرًا بِإِذْنِي﴾⁴ آمده است روشن می‌شود: «اذن» به معنای استعداد و تهیّؤ و آمادگیِ شخص است. یعنی [همان چیزی که خداوند به حضرت عیسی می‌فرماید:] با قدرت من خلق می‌کنی و با قدرت من در آن می‌دمی، نه با قدرت خودت؛ زیرا تو «لا شیء» (هیچ) هستی! بدون اذن و اراده و قدرت من، تو [مانند] یک سنگ یا درخت یا چوب خواهی بود! بنابراین همۀ این مسائل از طرف پروردگار است.